"ΘΕΛΕΙΣ ΝΑ ΦΥΓΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΛΛΗ ΖΩΉ Ή ΘΕΛΕΙΣ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΕΨΕΙΣ ΣΤΟ ΣΩΜΑ ΣΟΥ ΠΑΛΙ, ΝΑ ΓΙΝΕΙΣ ΜΟΝΑΧΟΣ ΚΑΙ ΝΑ ΖΗΣΕΙΣ ΘΕΑΡΕΣΤΑ ΤΟ ΥΠΟΛΟΙΠΟ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΣΟΥ ;"

Ο Μοναχός Γ., όταν ήταν λαϊκός, εργαζόταν στη μακρινή Αυστραλία ζώντας μια συνηθισμένη χλιαρή ζωή, χωρίς έντονη μετοχή στα Μυστήρια της Εκκλησίας. Κάποτε αρρώστησε βαριά, με αποτέλεσμα να μείνει παράλυτος σε Νοσοκομείο. Οι γιατροί δεν μπορούσαν να εντοπίσουν την αιτία που τον οδήγησε στην οδυνηρή εκείνη κατάσταση. Κάποια στιγμή μάλιστα συγκεντρώθηκαν όλοι για το ιατρικό συμβούλιο και μετά από πολλή σκέψη, αφού η κατάσταση ήταν μη αναστρέψιμη, αποφάσισαν να του κάνουν ένεση ευθανασίας, για να μην ταλαιπωρηθεί ούτε ο ασθενής αλλά ούτε και ο κατά σάρκα αδελφός του, που συγκλονίστηκε με το αναπάντεχο φοβερό γεγονός.

Τη στιγμή, όμως, που οι γιατροί προσπαθούσαν να ειδοποιήσουν τον αδελφό του ασθενή να έλθει να του ανακοινώσουν την απόφασή τους και να παραλάβει το νεκρό πλέον σώμα, συνέβη κάτι το παράδοξο και εντελώς απρόοπτο.

Ο ασθενής με θεία επέμβαση βγήκε από το σώμα του και παρακολουθούσε τα γινόμενα και τα λεγόμενα από τους ιατρούς. συγχρόνως σε θείο όραμα βλέπει τη Θεοτόκο, η οποία με ιλαρό και γαλήνιο τρόπο τον ερώτησε :

"Θέλεις να φύγεις στην άλλη ζωή ή θέλεις να επιστρέψεις στο σώμα σου πάλι, να γίνεις Μοναχός και να ζήσεις θεάρεστα το υπόλοιπο της ζωής σου ;"

Ο ασθενής διάλεξε το δεύτερο και αμέσως επέστρεψε στο σώμα του. Εν τω μεταξύ έφτασε και ο αδελφός του, νομίζοντας ότι ο αδελφός είναι πια νεκρός, αφού έτσι ειδοποιήθηκε από τους υπαλλήλους του Νοσοκομείου. Κατάπληκτος, τον βλέπει ζωντανό και ακμαίο, τα παραδοξότερα όμως, ήταν αυτά που άκουε από τον πρώην ασθενή.

"Αδελφέ μου", του είπε, "τώρα δεν μπορώ να σου εξηγήσω τίποτε, σε παρακαλώ μόνο πάρε με από το Νοσοκομείο, διότι αισθάνομαι πολύ καλά και βγάλε γρήγορα εισιτήρια για τη πατρίδα μας, πρέπει να φύγουμε το γρηγορότερο δυνατόν".

Συγχρόνως, σηκώθηκε πράγματι γερός και δυνατός, με μια μόνο μικρή αδυναμία στα πέλματά του, σαν μικρό ενθύμιο από το φοβερό περιστατικό που του συνέβη.

Αυτοί που έμειναν επίσης εμβρόντητοι ήσαν οι θεράποντες ιατροί, που δεν πίστευαν πραγματικά στα μάτια τους, τέτοιο γεγονός ήταν γι΄αυτούς πρωτόγνωρο και φυσικά ασυμβίβαστο με την επιστήμη της ιατρικής, η οποία περιμένει μετά από ένεση ευθανασίας βέβαιο θάνατο.

Έγιναν, λοιπόν, όλα όπως επιθυμούσε, μετά από λίγες μέρες βρέθηκε στην Ελλάδα και το πρώτο πράγμα που ρώτησε ήταν τί είναι οι Μοναχοί και τα Μοναστήρια. Επισκέφθηκε τα κοντινά Μοναστήρια, έμαθε πολλά πράγματα, άκουσε πολλές συμβουλές κατάλληλες για τη μοναχική πολιτεία και στο τέλος ήλθε στο Άγιον Όρος στου οποίου την ευλογημένη έρημο παραμένει μέχρι σήμερα. Η Χάρις του Θεού και η Παναγία Μητέρα μας Θεοτόκος, οδήγησαν και αυτού τα βήματα στο αγιασμένο λιμάνι του Άθωνα.

ΠΗΓΗ : ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ, Η ΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ, εκδ. ΦΕΡΕΝΙΚΗ, σ. 43 κ.ε.

Τὸ κάλλος θὰ σώση τὸν κόσμο μιὰ ἁγιορείτικη θεώρησι - Τοῦ Προηγουμένου τῆς Ἱ. Μ. Ἰβήρων Ἀρχιμ. Βασιλείου (Γοντικάκη)

Ὅταν μιλοῦμε γιὰ τὸ κάλλος ποὺ δὲν εἶναι ἁπλῶς θέαμα ἐξωτερικὸ καὶ πρόσκαιρο ἢ αἰσθητικὸ κατηγόρημα, ἀλλὰ δύναμι ποὺ σῴζει τὸν κόσμο, τότε τὸ Ἅγιον Ὄρος, μὲ τὴν ὕπαρξι καὶ τὴ ζωή του, ἔχει κάτι νὰ μᾶς πῇ· γιατὶ ὀνομάζεται Περιβόλι τῆς Παναγίας καὶ ὄρος τῆς Μεταμορφώσεως.

Καὶ ἡ Παναγία, κατὰ τὴν ὑμνολογία τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι: Ἡ πάναγνος καὶ κεχαριτωμένη Κόρη ἡ «ὡραϊζομένη τῷ κάλλει τῶν ἀρετῶν» ποὺ ὑπεδέχθη «τῇ αἴγλῃ τοῦ Πνεύματος», «τὴν καλλοποιὸν εὐπρέπειαν», (τὸν Θεάνθρωπον Κύριον) «τὸν τὰ σύμπαντα καλλωπίσαντα» ¹.

Ἀλλά, γιὰ νὰ πλησιάσωμε μὲ τὸ ἀπαιτούμενο δέος καὶ νὰ κατανοήσωμε τὸ μυστήριο τοῦ κάλλους ποὺ σῴζει, δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶμε ὅτι δὲν εἶναι ἄλλο τὸ κάλλος, ἄλλο ἡ ἀγάπη καὶ ἄλλο τὸ ἀγαθόν. «Τἀγαθὸν ὑμνεῖται πρὸς τῶν ἱερῶν θεολόγων καὶ ὡς καλόν, καὶ ὡς κάλλος, καὶ ὡς ἀγάπη καὶ ὡς ἀγαπητόν... καὶ ὡς πάντα πρὸς ἑαυτὸ καλοῦν, ὅθεν καὶ κάλλος λέγεται».² Δηλαδὴ ὁ Θεός, ποὺ εἶναι ἀγάπη καὶ κάλλος ἀμήχανον, δημιουργεῖ τὰ πάντα «καλὰ λίαν».³ Καὶ καλεῖ διὰ τοῦ κάλλους σὲ μετοχὴ ζωῆς ὅλη τὴ δημιουργία.

Ἀκούγοντας τὴν κλῆσι τοῦ θείου κάλλους ὁ ἄνθρωπος γίνεται κοινωνὸς τῆς μακαρίας Τριαδικῆς ζωῆς. Ἀντιστεκόμενος καὶ μὴ ὑπακούων δημιουργεῖ τὴν κόλασι τῆς μὴ κοινωνίας, τὴν κατάρα τῆς παρὰ φύσιν ἀσχήμιας, ποὺ δὲν σῴζει, ἀλλὰ καταστρέφει τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴ δημιουργία.

Καὶ δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶμε ὅτι, ἐκτὸς ἀπὸ τὸ ἀληθινὸ κάλλος ποὺ καλεῖ καὶ σῴζει, ὑπάρχει καὶ κάποιο ἄλλο κίβδηλο, ποὺ προκαλεῖ καὶ καταστρέφει, γιατὶ δὲν εἶναι φανέρωσι καλοσύνης ἀλλὰ ἐπίφασι κάλλους καὶ λειτουργεῖ ὡς δέλεαρ. Ζαλίζει καὶ παγιδεύει τὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν ὁδηγεῖ στὴν τελικὴ ὑποδούλωσι καὶ καταστροφή, ὑποσχόμενο μία, ὡς διὰ μαγείας εὔκολη, σωτηρία.

Μέσα σ’ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα καὶ στὴ δοκιμασία τῆς ἐκλογῆς κάποιου κάλλους, ἐξελίσσεται ἡ ἱστορία τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς ἀνθρωπότητας: Ποιό κάλλος θὰ μᾶς ἑλκύσῃ περισσότερο; Σὲ ποιό θὰ ὑποταχθοῦμε;

Ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ μᾶς παρέσυρε κάποιο κάλλος ποὺ μᾶς κατέστρεψε, ἐπειδὴ τὸ χωρίσαμε ἀπὸ τὴν ἀγάπη καὶ τὴν ὑπακοὴ στὸν Θεό. Κινηθήκαμε βιαστικὰ καὶ ἀπερίσκεπτα. «Ὡραῖος ἦν εἰς ὅρασιν καὶ καλὸς εἰς βρῶσιν, ὁ ἐμὲ θανατώσας καρπός».⁴  

Στὴν καινὴ κτίσι πάλι μία γυναίκα γίνεται ἀφορμὴ τῆς σωτηρίας. Ἡ ἄγνωστη καὶ ἀσήμαντη κοσμικά, ἀλλὰ ταπεινὴ καὶ ἀκήρατη Κόρη τῆς Ναζαρέτ, ἀναδεικνύεται ἡ «ἐν γυναιξὶν εὐλογημένη»,⁵ ποὺ δέχεται τὸν ἀρχαγγελικὸ ἀσπασμὸ καὶ συλλαμβάνει τὸν Υἱὸ καὶ Λόγο τοῦ Θεοῦ.

Τὸ κάλλος τῆς ἀρετῆς τῶν δικαίων, ὁ ζῆλος τῶν Προφητῶν καὶ ἡ προσδοκία ὅλης τῆς ἀνθρωπότητος ἑτοιμάζουν καὶ κυοφοροῦν τὸ κάλλος καὶ τὴν ἀρετὴ τῆς Παρθένου.

Ἡ Παρθένος, μὲ τὴν ἁγία ταπείνωσι καὶ τὴν ἑκούσια ὑπακοή της στὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἀνεδείχθη τὸ ὄργανο τῆς σωτηρίας ὅλου τοῦ κόσμου. Εἶναι τὸ «μεθόριον τῆς κτιστῆς καὶ ἀκτίστου φύσεως».⁶ Ἡ «κλῖμαξ, δι’ ἧς κατέβη ὁ Θεός». Καὶ ἡ γέφυρα ἡ «μετάγουσα τοὺς ἐκ γῆς πρὸς οὐρανόν».⁷ Τὸ παιδί της εἶναι Θεός (ὁ Θεὸς Λόγος). Καὶ ὁ Θεὸς εἶναι τὸ παιδὶ ποὺ ἡ ἴδια ἐγέννησε. Ὡς «ὑπὲρ φύσιν μητέρα καὶ κατὰ φύσιν παρθένος»,⁸ ζῇ τὴν διὰ Πνεύματος Ἁγίου μητρότητα τῆς ἀειπαρθενίας καὶ ἀπολαμβάνει τὴν παρθενικότητα τῆς Θεοτοκίας. Ἑνώνει τὸν οὐρανὸ καὶ τὴ γῆ.

Καὶ ἐνῷ εἴχαμε ἀμαυρώσει τὸ κάλλος τῆς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ, γίνεται ὁ Θεὸς Λόγος, διὰ τῶν ἀχράντων αἱμάτων τῆς Ἀειπαρθένου, τέλειος ἄνθρωπος καὶ «τὴν ρυπωθεῖσαν εἰκόνα τῷ θείῳ κάλλει συγκατέμιξε».⁹

Δὲν παρουσιάστηκε ἐξωτερικὰ ὁ Θεὸς Λόγος, ἀλλὰ συγκατέμιξε ὁλόκληρη τὴ φύσι μας «τῷ θείῳ κάλλει».

Ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου νοεῖται καὶ βιοῦται ὡς συμμετοχὴ καὶ ἀναμόρφωσι εἰς τὸ ἀρχαῖον κάλλος.

Τὸ θεῖον κάλλος σῴζει τὸν ἄνθρωπο ὄχι μαγικά, ἐν ἀγνοίᾳ του, οὔτε ἔξωθεν, διὰ τῆς βίας· ἔτσι, θὰ τὸν ὑποτιμοῦσε. Ἀντιθέτως, ὁ ἄνθρωπος σώζεται τιμώμενος, μὲ τὸ νὰ γίνῃ ὁ ἴδιος καλλιτέχνης, πηγὴ κάλλους καὶ σωτηρίας γιὰ τοὺς πολλούς· «πηγὴ ὕδατος ἁλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον».¹⁰ Νὰ γεννηθῆ ἀπ’ ὅλη του τὴν ὕπαρξι, ὡς εὐχαριστία, ἢ δοξολογία πρὸς τὸν Θεό.

Καὶ ἡ Παρθένος, ὡς Θεογεννήτρια, ἀνέδειξε τὴν ἀνθρώπινη φύσι Θεοτόκο. Μὲ τὸ παράδειγμα καὶ τὴ βοήθεια τῆς Παναγίας κάθε ψυχὴ ποὺ ἡσυχάζει καὶ καθαρεύει, ὑποτασσόμενη στὸ θεῖο θέλημα, μπορεῖ νὰ γίνῃ κατὰ χάριν Θεοτόκος. Νὰ συλλάβῃ καὶ νὰ γέννησῃ μία μικρὴ χαρὰ ποὺ ξεπερνᾷ τὸν θάνατο. Τότε ζῇ ὁ ἄνθρωπος τὴν ἐπίσκεψι τῆς Χάριτος σὲ ὅλη του τὴν ὕπαρξι, τὴν ἐπίσκεψι τῆς Παναγίας στὸν ἐσωτερικό του κόσμο. Καὶ διερωτᾶται, ὅπως ἡ Ἐλισάβετ: «πόθεν μοὶ τοῦτο, ἵνα ἔλθῃ ἡ μήτηρ τοῦ Κυρίου μου πρός με;»¹¹

Αὐτὴ ἡ παρουσία τῆς Θεοτόκου παραμένει ὡς προστασία καὶ τροφὸς τοῦ Ἁγίου Ὄρους.

___________________

1. Πρβλ. Παρακλητική, ἦχος πλ. α’, Κυριακή, α’ ᾠδὴ β’ Κανόνος.

2. Ἅγιος Διονύσιος ὁ Ἀρεοπαγίτης, ΡG 3, 701ΟΒ.

3. Γεν. 1, 31.

4. Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ΡG 36, 613Β· πρβλ. καὶ Παρακλητική, ἦχος βαρύς, Τρίτη, θεία Λειτουργία, Μακαρισμοί.

5. Μηναῖον Νοεμβρίου 21ῃ, Δοξαστικὸν τῶν Αἴνων.

6. Πρβλ. Ὁμιλία λζ’, 15, στὸ Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ ἅπαντα τὰ ἔργα, τομ. 10, Θεσσαλονίκη 1985, σ. 458.

7. Ὡρολόγιον τὸ μέγα, Ἀκάθιστος Ὕμνος, γ’ Οἶκος.

8. Πρβλ. Παρακλητική, ἦχος βαρύς, Δευτέρα, Εἱρμὸς θ’ ᾠδῆς τοῦ α’ Κανόνος.

9. Βλ. Τριώδιον, Α’ Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν, Κοντάκιον.

10. Ἰω. 4, 14.

11. Λουκ. 1, 43.

ΠΗΓΗ : «Τὸ κάλλος θὰ σώσει τὸν κόσμο», ἐκδ. Ἀκρίτας.

"ΓΙΑΤΙ, ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΕ ΔΙΑΚΟ ΜΟΥ, ΚΟΒΕΙΣ ΤΑ ΓΕΝΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΜΑΛΛΙΑ ΣΟΥ ;"

Επισκεφθήκαμε προ ετών τον Πάπα - Μόδεστο (διακριτικός Γέροντας που ζούσε στην Κερασιά του Άθωνα) μαζί με έναν Διάκονο για πνευματική ωφέλεια. Ο Διάκος είχε ψαλιδισμένα τα γένια και τα μαλλιά του. Ενώ, λοιπόν, συζητούσαμε, ο Γέροντας με χαρωπό τρόπο, χαμογελαστά του είπε :

          "Γιατί, ευλογημένε Διάκο μου, κόβεις τα γένια και τα μαλλιά σου ;"

          Ο Διάκονος αμέσως απάντησε : "Ξέρετε, Γέροντα, στον κόσμο που ζούμε πρέπει να είμαστε καθαροί".

          Μόλις το άκουσε αυτό ο Γέροντας, βγάζει αμέσως το καλογερικό του σκούφο, φέρνει το κεφάλι του κοντά στον Διάκο και του λέει :

          "Για μύρισε, Διάκο, το κεφάλι μου. Μυρίζει άσχημα ;"

          "Όχι, Γέροντα", απάντησε ο Διάκος, "μάλλον ευωδιάζει".

          Ο Γέροντας τότε ταπεινά και σεμνά του είπε : "Έχω να πλύνω το κεφάλι μου από το 1952".

ΠΗΓΗ : ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ, Η ΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ, εκδ. ΦΕΡΕΝΙΚΗ, σ. 36.

"ΝΑ ΚΡΙΝΕΙΣ ΤΟ ΓΕΡΟΝΤΑ ΕΊΝΑΙ ΣΑΝ ΝΑ ΚΡΙΝΕΙΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΟ ΘΕΟ" - ΓΕΡΩΝ ΕΦΡΑΙΜ Ο ΚΑΤΟΥΝΑΚΙΩΤΗΣ

Είπε ο Γέροντας Εφραίμ : "Κάποτε κατέκρινα το Γέροντα σε κάτι. Το βράδυ, όταν πήγα να κάνω προσευχή, βλέπω τείχος μπροστά μου. Δεν μπορούσα να προχωρήσω. "Κύριε Ιησού Χριστέ...Κύριε Ιησού Χριστέ" δεν βρίσκω τίποτα. Όλα κλειστά. Καμία σχέση με το Θεό, που προηγουμένως κολυμπούσα μέσα στην αγάπη Του ! Κάποιο σφάλμα έκανα, σκέφτομαι. Κάπου έχω αμαρτήσει. Άρχισα να εξετάζω τον εαυτό μου από την προηγούμενη ημέρα. Πού πήγα, τί έκανα, τί είπα. Το βρήκα. Είχα κατακρίνει τον Γέροντά μου. Την επομένη, ήταν Κυριακή, έπρεπε να λειτουργήσω. Τώρα τί να κάνω ; Προσευχή. "Θεέ μου, ήμαρτον. Συγχώρεσέ με, που κατέκρινα το Γέροντα μου. Έσφαλα. Ζητώ συγνώμη". Τίποτε. "Καλά, για μένα δεν υπάρχει συγχώρηση ; Δεν υπάρχει ευλόγησον ;". Τίποτε. "Τον Πέτρο, Κύριε, που σε αρνήθηκε τον συγχώρησες, εγώ δεν σε αρνήθηκα. Γελάστηκα και έκρινα το Γέροντά μου. Τώρα βάζω μετάνοια. Ζητώ συγχώρηση". Τίποτε.

Ξαναπιάνω το κομποσχοίνι. Δεν προχωρεί η προσευχή. Κλειστή η πόρτα. "Άρχισα τα κλάματα. Έβγαιναν τα δάκρυα ποτάμι. "Θεέ μου, Θεέ μου ! Δεν υπάρχει για μένα συγνώμη ; Ο Θεός του ελέους και των οικτιρμών είσαι. Δεν με συγχωρείς ; Τόσους και τόσους αναφέρει η ιστορία που έσφαλαν και αφού μετανόησαν τους συγχώρεσες. Τους Νεομάρτυρες, που σε αρνήθηκαν και τούρκεψαν, τους δέχθηκες. Συγνώμη, Πανάγαθε, μετανοώ !".

Τρεις ώρες πέρασαν έτσι, μέσα στο χάος και το σβησμό. Τελείωσα όλη την ακολουθία της Κυριακής με κλάματα. Στο τέλος βλέπω μια ειρήνη, μια γλυκύτητα, μια χαρά μέσα μου. "Άρχισε να λέγεται η ευχή. "Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με". Α ! εντάξει, είπα. Και έτσι προχώρησα στη Λειτουργία.

Κάθε κατάκριση είναι βλαβερή, αλλά να κατακρίνεις το Γέροντά σου είναι σαν να κρίνεις τον ίδιο το Θεό. Προσέχετε για να κερδίσουμε. Μην κατακρίνετε κανένα. Μια φορά κατέκρινα κάποιο δεσπότη και με εγκατέλειψε η Θεία Χάρη".

ΠΗΓΗ : ΝΤΑΝΑ Κ. ΠΑΥΛΟΥ ΑΡΧΙΜ.-ΙΕΡΟΚΗΡΥΚΟΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΝΟΕΡΑΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ, εκδ."ΑΘΩΣ", σ. 233 κ.ε. 

ΕΙΜΑΣΤΕ ΥΠΟΧΡΕΩΜΕΝΟΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΥΧΟΜΑΣΤΕ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΥΕΡΓΕΤΕΣ ΜΑΣ

"Είμαστε υποχρεωμένοι να προσευχόμαστε για τους ευεργέτες μας. Να μη μένουμε χρεωμένοι στους ευεργέτες μας, αλλά να ξεπληρώνουμε με προσευχή. Ένας μοναχός που δεν προσευχόταν για τους ευεργέτες του, όταν εκοιμήθη πήγε να περάσει η ψυχή του τα τελώνια. Όμως αυτά που είχε κερδίσει από τα καλά του έργα, ο φύλακας Άγγελός του τα μοίρασε στους ευεργέτες του για να ξεπληρώσει, και έτσι δεν κατόρθωσε να περάσει τα τελώνια. Τότε ο Άγγελος του είπε να επιστρέψει στο σώμα του και μέχρι το τέλος της ζωής του έκλαιγε και έδινε ελεημοσύνες".

ΠΗΓΗ : ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΣΚΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΗ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ ΑΓΙΟΣ "ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ" ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ, ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ 2011, σ. 506. 

ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΟΥ ΤΡΟΠΑΙΟΦΟΡΟΥ - ΚΗΡΥΓΜΑ ΜΑΚΑΡΙΣΤΟΥ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΦΛΩΡΙΝΗΣ π. ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΥ