Οι Ακολουθίες του νυχθημέρου

Ακολουθίες του νυχθημέρου λέγονται οι ακολουθίες που τελούνται σε ορισμένες ώρες της ημέρας και της νύχτας και είναι με τη σειρά οι εξής : ο Εσπερινός, το Απόδειπνο, το Μεσονυκτικό, ο Όρθρος, οι Ώρες Α΄,Γ΄,ΣΤ΄και Θ΄με τα Μεσώρια τους, η ακολουθία των Τυπικών και η ακολουθία της Τραπέζης.

Η συνήθεια της προσευχής τρεις φορές την ημέρα υπήρχε στους Ιουδαίους και από αυτούς την κληρονόμησε η Εκκλησία, που είδε σ' αυτή τον τύπο της Αγίας Τριάδος. Η Διδαχή των Δώδεκα Αποστόλων ορίζει να προσεύχονται οι Χριστιανοί τρεις φορές την ημέρα λέγοντας την Κυριακή προσευχή. Από τον γ΄ αιώνα οι ώρες της προσευχής άρχισαν να πολλαπλασιάζονται, ώσπου έφθασαν στον ιερό αριθμό των επτά. Σ΄ αυτόν υπολογίζονται ο Εσπερινός, το Απόδειπνο, το Μεσονυκτικό, ο Όρθρος μαζί με την Α΄ Ώρα, η Γ΄ Ώρα, η ΣΤ΄ Ώρα και η Θ΄ Ώρα. Όλες αυτές οι ακολουθίες τελούνται καθημερινά στις Μονές, ενώ στους ενοριακούς ναούς τελούνται συνήθως ο Εσπερινός και ο Όρθρος και μόνο τη Μ. Τεσσαρακοστή οι Ώρες και το Απόδειπνο. Πολλοί ιερείς όμως τελούν τακτικά και την Θ΄ Ώρα πριν από τον Εσπερινό, καθώς και το Μεσονυκτικό της Κυριακής.

Κατά τους Ιουδαίους αρχή του ημερονυκτίου θεωρείται η δύσις του ηλίου, προηγείται δηλ. η νύχτα και έπεται η ημέρα. Η αντίληψη αυτή επικράτησε και στην Εκκλησία, και γι' αυτό πρώτη ακολουθία του ημερονυκτίου είναι ο Εσπερινός, στον οποίον ψάλλονται πάντα ύμνοι της επομένης ημέρας. Στο Ωρολόγιον (λειτουργικό βιβλίο) όμως οι ακολουθίες αρχίζουν από το Μεσονυκτικό, γιατί αυτό είναι η πρώτη ακολουθία μετά την έγερση από τον ύπνο.

Οι ακολουθίες του νυχθημέρου μπορεί να τελεσθούν και χωρίς ιερέα από διάκονο ή μοναχό ή και λαϊκό. τότε η έναρξη γίνεται με το "Δι' ευχών των αγίων πατέρων ημών..." και τα άλλα μέρη του ιερέως παραλείπονται.

ΠΗΓΗ : ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΡΩΤΟΠΡ., ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ - ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΗ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1998, σσ 87-88.

ΟΙ ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥΣ

Ιερές ακολουθίες ή απλά ακολουθίες λέγονται οι διάφοροι τύποι τη δημόσιας προσευχής. Κάθε ακολουθία είναι σύμπλεγμα ψαλμών, δεήσεων, αναγνωσμάτων, ευχών και ύμνων, που λέγονται με ορισμένη σειρά και τάξη.

Οι ακολουθίες διαιρούνται σε 3 ομάδες : α) Τις ακολουθίες του νηχθημέρου, εκείνες δηλαδή  που τελούνται κάθε μέρα σε ορισμένες ώρες^. β) τις ακολουθίες των ιερών μυστηρίων^. και γ) τις υπόλοιπες ακολουθίες (αγιασμός, παρακλήσεις κλπ).

Άλλη διαίρεση των ακολουθιών είναι σε τακτικές και έκτακτες. Τακτικές είναι οι ακολουθίες του νηχθημέρου και η Θεία Λειτουργία, γιατί αυτή μπορεί να τελείται κάθε μέρα εκτός ορισμένων ημερών^. έκτακτες είναι όλες οι άλλες, γιατί δεν τελούνται σε ορισμένους καιρούς, αλλά όταν είναι ανάγκη.

ΠΗΓΗ : ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ ΠΡΩΤΟΠΡ., ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ-ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΗ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1998, σ. 75.

Σχέση Μικρού και Μεγάλου Αγιασμού κατά τους Κολλυβάδες και δη κατά τον Άγιο Αθανάσιο τον Πάριο

     Με τη ευκαιρία της μεγάλης δεσποτικής εορτής των Θεοφανείων και της κατ’ αυτήν τελέσεως του Μεγάλου Αγιασμού, επιθυμούμε ν’ αναφερθούμε στη σχέση αυτή του Μεγάλου, ως λέγεται, Αγιασμού, προς τον αποκαλούμενο Μικρό Αγιασμό, ο οποίος τελείται σε κάθε άλλη περίπτωση π.χ. Πρωτομηνιά, εγκαινισμούς οίκων, καταστημάτων κ. ά., με σκοπό να συμβάλλουμε στη αποφυγή των πολλών παρανοήσεων, αλλά και στην εξάλειψη των λανθασμένων απόψεων και εθιμικών διατάξεων σχετικά με τη σύγκριση των δύο Αγιασμών και την χρήση τους. Οδηγό σ’ αυτήν την προσπάθεια θα έχομε έναν από τους κυριώτερους εκπροσώπους της Φιλοκαλικής αναγέννησης του 18ου αιώνος, του κινήματος δηλ. των Κολλυβάδων, των Άγιο Αθανάσιο τον Πάριο, ο οποίος είχε ασχοληθεί με το θέμα εκτενώς.

Στην «Έκθεσή» του ο Άγιος Αθανάσιος, τονίζει ότι ο Μεγάλος Αγιασμός έχει α) Δύναμη λουτρού παλιγγενεσίας και β) τελείται μία φορά το χρόνο, κατά την εορτή των Θεοφανείων, ως συμβολική ανάμνηση της δωρεάς της Θείας αναγεννήσεως από τον Χριστό. (Εδώ πρέπει να σημειώσουμε, ότι και την παραμονή των Θεοφανείων επεκράτησε από πολύ νωρίς να τελείται ο Μεγάλος Αγιασμός για πρακτικούς κυρίως λόγους, αλλά και αυτή η τέλεση εντάσσεται στην εορτή των Θεοφανείων και κατά συνέπεια δεν θεωρείται ως δεύτερη και ανεξάρτητη).

Από την άλλη πλευρά ο λεγόμενος Μικρός Αγιασμός: α) τελείται στις νουμηνίες (αρχή του μήνα), αλλά και κάθε φορά που κρίνεται απαραίτητο, χωρίς ιδιαίτερα αυστηρές ρυθμίσεις,β) παρέχει πλούτο ιαματικής δύναμης για κάθε ασθένεια, σωματική ή ψυχική και γ)φαίνεται ότι αρχίζει να εξαπλώνεται, ως αγιασματική ακολουθία, από το θαύμα το οποίον συνέβη στο Ναό της Θεοτόκου Ζωοδόχου Πηγής, όπως ο Άγιος Αθανάσιος αναφέρει.

Επομένως, όπως γίνεται αντιληπτό, η διάκριση η οποία παρατηρείται, έχει καθαρά συμβολικό χαρακτήρα και δεν υπονοεί, αλλ’ ούτε σε καμιά περίπτωση συνιστά ουσιαστική διάκριση ή διαφοροποίησή τους. Αν επιχειρήσουμε μάλιστα μια ερευνητική μελέτη στις ακολουθίες του Μικρού και του Μεγάλου Αγιασμού, θα διαπιστώσουμε, ότι όσα αναφέρθηκαν ανωτέρω, επιβεβαιώνονται πλήρως. Κατ’ αρχάς πρέπει να σημειώσουμε, ότι υπάρχει εμφανής ομοιότητα στις δύο Ακολουθίες αφού και στις δύο τελείται Αγιασμός ύδατος.

Στον Μεγάλο Αγιασμό παρατηρούμε, πως τόσο τα τροπάρια, που τον συνοδεύουν («Φωνή Κυρίου επί των υδάτων…» ), όσο και τα αναγνώσματα από τις Προφητείες του Ησαΐου, έχουν έντονο συμβολικό χαρακτήρα της τέλεσής του σε ανάμνηση του Βαπτίσματος του Χριστού και εξ αυτού παρουσιάζουν έντονο τον χαρακτήρα της Δεσποτικής εορτής. Σε αντίθεση ο Μικρός Αγιασμός διαφέρει σ’ αυτό το σημείο, αφού η συνοδευτική υμνογραφία, περιέχει τροπάρια αφιερωμένα στη Θεομήτορα.

Στην μεγάλη εκτενή Δέηση και των δύο ακολουθιών δίδεται η πνευματική έννοια του λουτρού της παλιγγενεσίας («υπέρ του αγιασθήναι το ύδωρ τούτο τη επιφοιτήσει και δυνάμει και ενεργεία του Αγίου Πνεύματος …, του καταφοιτήσαι εν τοις ύδασι τούτοις την καθαρτικήν της υπερουσίου Τριάδος ενέργεια, …, του δωρηθήναι αυτοίς την χάριν της απολυτρώσεως, την ευλογίαν του Ιορδάνου, …., του γενηθήναι το ύδωρ τούτο αγιασμού δώρον, αμαρτημάτων λυτήριον, εις ίασιν ψυχής τε και σώματος και προς πάσαν ωφέλειαν επιτήδειον…» κ. α.), αλλά από τη ιστορία της λατρείας μας είναι γνωστό ότι ο Αγιασμός των Θεοφανείων επηρέασε μορφολογικά, την ακολουθία του Μικρού Αγιασμού και κατά συνέπειαν θεωρούμε αυτές τις ομοιότητες αυθεντικά στοιχεία της ακολουθίας του Μεγάλου Αγιασμού, τα οποία συμπλήρωσαν, αργότερα την ακολουθία που επιβλήθηκε από την ανάγκη τελέσεως Αγιασμού εκτός της εορτής των Θεοφανείων.

Στο ίδιο συμπέρασμα οδηγούμαστε και από το περιεχόμενο των ευχών του καθαγιασμού του ύδατος, που ακολουθούν.

Στο μεγάλο Αγιασμό έχομε μια νοηματική συνέχεια με την εκτενή Δέηση, που προηγείται, αφού ο Ιερεύς αιτείται επευχόμενος τον καθαγιασμόν του ύδατος, ώστε αυτό να γίνει: «Αφθαρσίας πηγή, αγιασμού δώρον, αμαρτημάτων λυτήριον, νοσημάτων αλεξιτήριον, δαίμοσιν ολέθριον, ταις εναντίαις δυνάμεσιν απρόσητον, αγγελικής ισχύος πεπληρωμένον. Ίνα απάντες οι αρυόμενοι και μεταλαμβάνοντες έχοιεν αυτό προς καθαρισμόν ψυχών και σωμάτων, προς ιατρείαν παθών, προς αγιασμόν οίκων, προς πάσαν ωφέλειαν επιτήδειον». Και μετά τη δεύτερη επίκληση το αγιασμένο ύδωρ, θα παρέχει «τοις τε απτομένοις, τοις τε χριομένοις, τοις τε μεταλαμβάνουσιν τον αγιασμόν, την ευλογίαν, την κάθαρσιν, την υγείαν».

Στις καθαγιαστικές ευχές του Μικρού Αγιασμού, η Θεία Χάρη δια της μεταλήψεως και του ραντισμού του αγιασμένου ύδατος χορηγεί την ευλογία που αποσμήχει τους ρύπους των παθών και θεραπεύει τις ασθένειες της ψυχής και του σώματος και καταπέμπεται σ’ αυτό η ευλογία και η χάρη των ιαμάτων, ώστε να καταξιωνόμαστε να δεχόμαστε την απολύτρωση των ψυχικών και σωματικών πόνων.

Κατά συνέπειαν, αντιλαμβανόμαστε ότι ενώ στο Μικρό Αγιασμό δίδεται έμφαση στην ίαση των ψυχικών και σωματικών ασθενειών, στον Μεγάλο Αγιασμό, καίτοι υπάρχει και αυτό το αίτημα με παρόμοια άλλα, κυριαρχεί πλήρως η ευλογία της φύσεως των υδάτων με το βάπτισμα του Κυρίου, με όλο το βάρος και τις συνέπειες που έχει αυτή η αναμνηστική λειτουργική παρουσία ενός τέτοιου πραγματικού και σωτηριώδους γεγονότος για τη ζωή του όλου σώματος της Εκκλησίας, αλλά και του κάθε πιστού χωριστά. Αποτελεί την αναδημιουργία της ύλης και δι’ αυτής του κόσμου εν Χριστώ. Γι’ αυτό και επαξίως ονομάζεται λουτρόν παλιγγενεσίας. Γιατί το αγιασμένο ύδωρ των Θεοφανίων δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το αγιασμένο νερό του βαπτίσματος, στο οποίο βαπτίζεται ο Τίμιος Σταυρός σε αναπαράσταση του βαπτίσματος του Χριστού και το οποίο αντλούσαν οι πιστοί πριν το βάπτισμα των κατηχουμένων, ως ευλογία, λόγος για τον οποίον θεσπίστηκε η τέλεση του Μεγάλου Αγιασμού. Μάλιστα ο Μεγάλος Αγιασμός διατήρησε την τέλεσή του μέσα στη Θεία λειτουργία, όπως τελούνταν τόσο το Βάπτισμα, όσο και τα άλλα μυστήρια στους πρώτους Χριστιανικούς αιώνες, ενώ ο Μικρός Αγιασμός τελείται καθ’ οιανδήποτε στιγμή και περίσταση, χωρίς ιδιαίτερους περιορισμούς.

Η σύντομη αυτή αναδρομή στο περιεχόμενο των δύο Ακολουθιών, κάνει εμφανή μια τιμητική και καθαρά και μόνον συμβολικήν υπεροχή του Μεγάλου Αγιασμού έναντι του Μικρού, αφού υπερέχει η συμβολική ανάμνηση του αγιασμού της υλικής κτίσεως από τον Κύριο και θεωρείται ως αφετηρία αγιασμού των πάντων σε τέτοιο βαθμό, ώστε να δικαιολογείται ο παραδοσιακός χαρακτηρισμός του μεν ως Μεγάλου του δε ως Μικρού Αγιασμού. Εξ άλλου, όπως παρατηρήσαμε, η ακολουθία του Μικρού Αγιασμού είναι φανερά επηρεασμένη από την ακολουθία του Μεγάλου και ως μεταγενέστερη αυτής, χωρίς να υπονοείται σε καμία περίπτωση διαφοροποίηση της αγιαστικής χάριτος των δύο Αγιασμών ή της μετοχής τους από τους πιστούς.

Αρχιμανδρίτης ΣΩΤΗΡΙΟΣ Ν. ΚΟΣΜΟΠΟΥΛΟΣ, ιεροκήρυξ

—————————————————–
Βλ. Ι Μ. Φουντούλη,, Απαντήσεις εις λειτουργικάς απορίας Δ΄, Αθήναι 1994, σ.200 

Του ιδίου Κείμενα Λειτουργικής, τ. Β΄Θέματα Ευχολογίου, Θεσσαλονίκη 1984, σσ. 92, 105-106. 

Του ιδίου, Απαντήσεις εις λειτουργικάς απορίας Δ΄, Αθήναι 1994, σ. 203.

ΤΟ ΚΑΛΥΜΑΥΧΙ

Για τους κληρικούς των χριστιανών, είχε καθιερωθεί ευθύς, από τους αποστολικούς χρόνους, το μελανό ένδυμα και ο μέλας σκούφος, κυλινδροειδής ή πυραμοειδής. Ο κυλινδροειδής και άνευ γύρου σκούφος, φορούνταν από τους μοναχούς, ο δε πυραμοειδής σκούφος και ο κέτασσος φορούνταν κυρίως από τους έγγαμους ιερείς.

Ο δε πυραμοειδής σκούφος κατασκευάζονταν από τρία τριγωνικά τεμάχια υφάσματος (συμβολίζουν τα 3 πρόσωπα της Αγίας Τριάδος), τα οποία έραβαν έτσι ώστε η μεν βάση της τριγωνικής πυραμίδας σχημάτιζε κύκλο όμοιο προς το σχήμα της κεφαλής, η δε κορυφή ήταν κορυφή τριγωνικής πυραμίδος. Με τέτοιο πυραμοειδή σκούφο ζωγραφίζουν συνήθως οι ζωγράφοι τον άγιο Σπυρίδωνα. Ο γράφων τις γραμμές αυτές, θυμάται ιερείς που φορούσαν ακόμη κατά τα τέλη του παρελθόντος αιώνα τέτοιο σκούφο. Στη βάση του τριγωνικού τεμαχίου, τα οποίου φορείτε πίσω της κεφαλής προς το μέρος του τραχήλου, ράβονταν τέταρτο τεμάχιο, το οποίο όταν κατέβαινε κάλυπτε τον αυχένα σε καιρό ψύχους ή βροχής, και αυτός ο σκούφος ο αποτελούμενος από 4 τεμάχια, ονομάζεται Καλυμαύχι(ο) δηλ. κάλυμμα αυχένα. Από το πυραμοειδές δε αυτό Καλυμαύχι, ονομάστηκε συνεκδοχικά  Καλυμαύχι και το μετά την άλωση αντικαταστήσαν τον σκούφο τούτο, σκληρό τρουλωτό κάλυμμα, που χρησιμοποιείται σήμερα, αν και δεν έχει πρόσθετο τεμάχιο που καλύπτει τον αυχένα.

Είναι μαρτυρημένο ιστορικώς, ότι σε όλο τον μεσαίωνα μέχρι την άλωση, οι Κληρικοί της Ορθοδόξου Ανατ. Εκκλησίας, φορούσαν σκούφο ή σκιάδιο. Αλλά μετά την άλωση, επήλθε γενική μεταβολή του καλύμματος, και καθορίστηκε αγράφως, αλλά δια παραδόσεως, ομοιόμορφος τύπος του εν χρήσει τρουλωτού καλύμματος, εκ του εξής θρησκευτικού λόγου. Είναι γνωστόν, ότι μετά την άλωση, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κων/πόλεως, αναγνωρίστηκε από τον Μωάμεθ, ως Εθνάρχης του γένους των Ρωμιών. Επειδή ο ορθόδοξος κλήρος κατά την εξωτερική του εμφάνιση απέβη σύμβολο που συμβόλιζε τον ναό, γι’ αυτό στο κάλυμμα της κεφαλής του, ο τύπος και το σχήμα του τρούλου του ναού, και έτσι προήλθε το σκληρό τρουλωτό κάλυμμα που συνεκδοχικά ονομάστηκε καλυμαύχι.

ΠΗΓΗ : «ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ», ΕΤΟΣ 1938, Θεσσαλονίκη, σελ. 12 κ.ε.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗΣ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤΗΣ ΕΥΛΑΒΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΠΑΠΠΟΥΔΩΝ ΜΑΣ Ε΄

«Οι ιερείς τότε είχον τέτοιαν αγάπην και σύνδεσμον μεταξύ των, και τόσην ευλάβειαν, όπου δεν θα το ξεχάσω ποτέ μου, όσο ζω.

Ο ιερεύς της ενορίας μας ήτο από την Αίγιναν, και πάντοτε είχε την επιθυμίαν, την ώρα της Προσκομιδής να του κρατώ τον δίσκον, όπου είχε δύο πρόσφορα. Τα έπαιρνε από την Αγίαν Τράπεζαν, και μου τα έδιδε και τα εκράτουν με κατάνυξιν. Όταν ελάμβανε το πρόσφορον με την αγίαν λόγχην εις τα χέρια του, τα δάκρυα έρρεον ποταμηδόν από τα μάτια του. Άρχιζε την Προσκομιδήν την ώραν όπου εδιαβάζοντο οι Κανόνες και ετελείωνε εις την Δοξολογίαν. Μου έλεγε δε αυτά τα λόγια :

«Βλέπεις, παιδί μου ; Αυτό το πρόσφορον είναι χωρισμένο εις δύο, δια να συμβολίζει τας δύο φύσεις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, την θείαν και την ανθρωπίνην. Αυτό είναι στρόγγυλον δια να συμβολίζει τον άναρχον Θεόν, διότι όπως το στρόγγυλον ούτε αρχήν ούτε τέλος έχει, έτσι και ο Πανάγαθος Θεός ούτε αρχήν ούτε τέλος έχει. Ο πανάγιος Θεός δια να σώσει το ανθρώπινον γένος έπρεπε να γίνει άνθρωπος και “μη εκστάς της Θεότητος” να λάβει σάρκα από την πάναγνον αειπάρθενον Θεοτόκον. Έτσι το πρόσφορον αυτό συμβολίζει αν τω άμα και την παναγίαν γαστέρα της Θεοτόκου, εκ της οποίας εξήλθεν αφράστως ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Δια τούτο από το πρόσφορον αυτό εξάγεται ο Αμνός και μόνον, και ουδεμία άλλη μερίς. Απαγορεύεται δε αυστηρώς ο ιερεύς να λειτουργεί με ένα πρόσφορον μόνο.

Από το δεύτερον πρόσφορον εξάγεται η μερίς της Παναγίας. Αυτή η μερίς έχει σχήμα τριγωνικόν και τοποθετείται κοντά-κοντά εις τον Αμνόν, εφάπτεται εις το δεξιόν του μέρος και δεικνύει έτσι την αγάπην που έχει η Παναγία εις τον Θεόν και ο Θεός εις την Παναγίαν μας, η οποία έχει τα δευτερεία της Αγίας Τριάδος. Δια τούτο ό,τι ζητήσει η Κυρία Θεοτόκος από τον Υιόν της και Θεόν ημών, αμέσως το λαμβάνομεν ημείς οι αμαρτωλοί.

Εις το αριστερόν μέρος του Αμνού τοποθετούνται τα εννέα Τάγματα, τα οποία παρακαλούν τον πανάγαθον Θεόν δια την σωτηρίαν ημών των αμαρτωλών. 

Αυτό το τεμάχιον, όπου βλέπεις να έχει επάνω την αγίαν λόγχην, είναι δια τα μερίδας των ψυχών ζώντων και κεκοιμημένων. Προσέχω ώστε εκείνοι που μνημονεύω να είναι ορθόδοξοι Χριστιανοί, οι οποίοι πρέπει να νηστεύουν όλας τας κεκανονισμένας νηστείας κανονικά, και την εβδομάδα της Τυροφάγου να μη εσθίουν κρέας, διότι ο κανών ορίζει : “Οι εσθίοντες κρέας αυτήν την εβδομάδα πρέπει να μεταλάβουν μόνον το Πάσχα”.

Αρχίζω την Προσκομιδήν με αυτά τα γλυκύτατα τροπαριάκια, που διαβάζει ο δεξιός ψάλτης ο Βετιβίλιας, που παίρνουν την ψυχήν μου από την γην και την πηγαίνουν στον Ουρανόν, σε αΰλους κόσμους, και τελειώνω ακριβώς εις την Δοξολογίαν, δια να έλθουν όλοι εις την εκκλησίαν, να λάβουν την χάριν και να οσφρανθούν την ευωδίαν αυτού του θυμιάματος της Προθέσεως, όπως το ονομάζουν. Έτσι ακόμη και οι θείοι σου, οι Κουμουσαίοι, που έχουν αγελάδες και πρόβατα προλαβαίνουν τα ωραιότατον αυτό θυμίαμα.

Αυτά τα ψυχοφελέστατα λόγια μου έλεγεν αυτός ο ιερεύς, που είχε βαθυτάτην ευλάβειαν και φλογεράν πίστιν και αγάπην εις τον Δεσπότην Χριστόν. Και όχι μόνον αυτός, αλλά όλοι σχεδόν οι ιερείς του Πειραιώς συνεβούλευαν όλα τα παιδιά και τα οδηγούσαν με το φωτεινό τους παράδειγμα εις τον δρόμον της αρετής».

ΠΗΓΗ : +ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΑΓΙΑΝΝΑΝΙΤΟΥ, ΓΕΡΟΝΤΙΚΑΙ ΕΝΘΥΜΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ, ΤΟΜ. Α΄, Β΄ ΕΚΔ., ΙΕΡΑ ΚΟΙΝΟΒΙΑΚΗ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ, ΜΩΛΟΣ ΛΟΚΡΙΔΟΣ, 2011, σσ. 36 κ.ε.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ (εἰς MPG 49,344-350) - ΣΕΒ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΓΟΡΤΥΝΟΣ κ.κ. ΙΕΡΕΜΙΑ

[...]

1. Ἀπογοητευμένος φαίνεται στήν ὁμιλία του αὐτή ἀπό τήν ἀρχή ὁ Χρυσόστομος, σάν τόν σποριά, λέγει, πού σπέρνει, ἀλλά δέν βλέπει καρποφορία. Καί αὐτός βλέπει ὅτι οἱ χριστιανοί του δέν ἔχουν καλά ἔργα νά παρουσιάσουν. .Χριστιανός. σημαίνει στρατιώτης τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, πού πρέπει νά ἀγωνίζεται γιά τήν δόξα Του, γιατί τρέφεται ἀπό Αὐτόν μέ τά ἱερά Μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας. Θά πῶ κάτι τό φοβερό, λέγει ὁ Χρυσόστομος τώρα ἐδῶ: .Θά ἦταν καλύτερα νά μήν εἴχαμε στρατευθεῖ στήν στρατεία τοῦ Χριστοῦ σάν χριστιανοί, παρά τό ὅτι στρατευθήκαμε (δηλαδή βαπτιστήκαμε), ἀλλά ἀμελοῦμε γιά τήν τιμή τοῦ βασιλέως μας Χριστοῦ. Πῶς δέν θά τιμωρηθεῖ αὐτός πού τρέφεται μέν ἀπό τόν βασιλιᾶ, ἀλλά δέν ἀγωνίζεται γιά τήν τιμή καί τήν δόξα τοῦ βασιλιᾶ;.*

 

2. Ἀλλά, λέει στήν συνέχεια ὁ Χρυσόστομος, ὄχι μόνο γιά τήν τιμή τοῦ βασιλιᾶ Χριστοῦ δέν ἐνδιαφέρονται οἱ χριστιανοί, ἀλλά δέν ἐνδιαφέρονται οὔτε γιά τήν δική τους, τήν προσωπική τους σωτηρία. Λέγουν ὅμως μερικοί χριστιανοί, πού θέλουν νά δικαιολογηθοῦν: Εἶναι δυνατόν ζῶντας στόν κόσμο, μέσα σέ τόσους πειρασμούς καί σέ τόσα προβλήματα καί νά σωθῶ; Ναί, εἶναι δυνατόν ἀπαντᾶ ὁ Χρυσόστομος! Εἶναι δυνατόν καί μέσα στόν κόσμο ζῶντας, ὦ ἄνθρωπε, νά σωθεῖς· γιατί δέν σώζει ὁ τόπος, ἀλλά ὁ τρόπος καί ἡ προαίρεση. Καί ἀναφέρει γι᾽ αὐτό ὁ ἅγιος πατέρας παράδειγμα ἀπό τήν Ἁγία Γραφή: Ὁ Ἀδάμ στόν παράδεισο ἦταν καί ὅμως ἁμάρτησε. Καί ὁ Ἰώβ στήν κοπριά ἦταν καί ὅμως ὑμνοῦσε τόν Θεό!

3. Ὁ ἅγιος Χρυσόστομος βρίσκει τήν αἰτία γιά τό ὅτι οἱ χριστιανοί του δέν εἶναι ὅπως πρέπει. Καί ἡ αἰτία εἶναι ὅτι δέν νιώθουν συνειδητά τήν θεία λατρεία καί πιόσυγκεκριμένα τήν θεία Λειτουργία. Γι᾽ αὐτό καί τούς ἐλέγχει γιά τήν ἁμαρτία τους αὐτή καί τούς κάνει στήν ὁμιλία του ἕνα ὡραῖο λειτουργικό μάθημα. Αὐτό τό μάθημα τοῦ Χρυσοστόμου πρός τούς χριστιανούς του τότε, θέλω νά δώσω καί σέ σᾶς τώρα, ἀγαπητοί μου:

(α) Πρῶτα-πρῶτα τούς λέγει νά πηγαίνουν στήν θεία Λειτουργία κάθε Κυριακή. Κάνει ἕναν ὑπολογισμό καί βρίσκει ὅτι ἡ Ἑβδομάδα ἔχει 168 ὧρες. Πραγματικά: Ἡ ἡμέρα ἔχει 24 ὧρες. 24 ὧρες 7 ἡμέρες πού ἔχει ἡ ἑβδομάδα ἔχουμε 168 ὧρες. Ὅλες αὐτές τίς ὧρες τίς ἔδωσε ὁ Θεός στόν ἄνθρωπο γιά τίς δουλειές του καί τίς ὑποθέσεις του. Καί κράτησε ὁ Θεός γιά τόν ἑαυτό του μόνο μία ὥρα, τήν Κυριακή γιά τήν θεία Λειτουργία. Ἀλλά ἐμεῖς καί αὐτή τήν ὥρα τήν δαπανᾶμε σέ κοσμικά καί ἁμαρτωλά πολλές φορές πράγματα. Λέει ἐπί λέξει ὁ Χρυσόστομος: «Ἑκατόν ἑξήκοντα ὀκτώ ὥρας ἐχούσης τῆς ἑβδομάδος, μίαν καί μόνην ὥραν ἀφώρισεν ἑαυτῷ ὁ Θεός· καί ταύτην εἰς πράγματα βιωτικά καί εἰς γελοῖα καί εἰς συντυχίας ἀναλίσκεις;»

(β) Δεύτερον, ὁ Χρυσόστομος λέγει στούς ἀκροατές του ὅτι πρέπει νά νιώθουν αὐτά πού λέγονται στήν θεία Λειτουργία. Ὁ ἱερεύς λέει «ἄνω σχῶμεν τάς καρδίας». Νά ἔχουμε, δηλαδή, τήν καρδιά μας στραμμένη στόν Θεό. Καί ἐμεῖς ἀπαντᾶμε: «Ἔχομεν πρός τόν Κύριον». Αὐτό, χριστιανοί μου, εἶναι μία ὑπόσχεση, πού δίνουμε στόν Θεό. Καί ὅμως λέμε ψέματα, γιατί τήν καρδιά μας τήν ἔχουμε στραμμένη σέ κοσμικά καί ἁμαρτωλά πράγματα καί λίγο ἤ καί καθόλου δέν σκεπτόμαστε τόν Θεό. Γι᾽ αὐτό τό ψέμα πού λέμε ἐκείνη τήν ἱερή μάλιστα ὥρα, πονάει ὁ Χρυσόστομος γιά τούς χριστιανούς του καί φωνάζει καί λέει: «Τί ποιεῖς, ἄνθρωπε; Οὐχ ὑπέσχου τῷ ἱερεῖ εἰπόντι, “Ἄνω σχῶμεν τάς καρδίας” καί εἶπας, “Ἔχομεν πρός τόν Κύριον”; Οὐ φοβῇ, οὐκ ἐρυθριᾶς κατ᾽ αὐτήν τήν φοβεράν ὥραν ψεύτης εὑρισκόμενος;».

(γ) Τό ἄλλο, πού λέει καί τονίζει στούς χριστιανούς του ὁ Χρυσόστομος, γιά νά ἔχουν συνειδητή συμμετοχή στήν θεία Λειτουργία, εἶναι τό νά νιώθουν ὅτι σ᾽ αὐτήν ἔχουμε παρόντα τόν Ἴδιο τόν Χριστό. Στήν θεία Λειτουργία, χριστιανοί μου, ὅπως μᾶς τά λέει ὁ Χρυσόστομος καί ὅπως ἔτσι εἶναι, πάνω στήν Ἁγία Τράπεζα γίνεται γιά ᾽μᾶς ἡ Θυσία τοῦ Χριστοῦ· γίνεται αὐτό πού ἔγινε στόν Γολγοθᾶ τήν Μεγάλη Παρασκευή. Ἀγωνίζεται ὁ ἱερεύς μέ τίς εὐχές του γιά νά κατεβάσει φωτιά ἀπό τά οὐράνια (τοῦ ἱερέως ὑπέρ σοῦ ἀγωνιζομένου... τοῦ πυρός τοῦ πνευματικοῦ κατερχομένου»). Ποιά εἶναι αὐτή ἡ φωτιά; Εἶναι αὐτό πού κατέβηκε μέ μορφή φωτιᾶς. Εἶναι τό Ἅγιο Πνεῦμα, πού ἦλθε «ἐν εἴδει πυρίνων γλωσσῶν». Καί τό Ἅγιο Πνεῦμα κάνει τό μεγάλο θαῦμα: Μεταβάλλει τόν ἄρτο σέ Σῶμα Χριστοῦ καί τόν οἶνο, τό κρασί, σέ Αἷμα Χριστοῦ. Αὐτό θέλει ὁ Χρυσόστομος νά νιώθουν συνειδητά οἱ χριστιανοί του: Ὅτι ἐνώπιόν τους, μπροστά τους, ἔχουν τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Δέν εἶναι ψωμί καί κρασί, ἀλλά Σῶμα καί Αἷμα Χριστοῦ. «Μή ὅτι ἄρτος ἐστίν ἴδῃς – λέει ὁ ἅγιος πατέρας – μηδ᾽ ὅτι οἶνός ἐστι νομίσῃς». Στό Ἅγιο Ποτήριο εἶναι τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, αὐτό τό Ἴδιο Αἷμα πού χύθηκε ἀπό τήν πλευρά τοῦ Χριστοῦ στόν Γολγοθᾶ γιά τό καθαρμό τῆς ψυχῆς μας: «Τοῦ αἵματος ἐν τῷ κρατῆρι εἰς τήν κάθαρσιν ἐκ τῆς ἀχράντου πλευρᾶς κενουμένου»! Καί ὅταν κοινωνοῦν οἱ χριστιανοί, λέει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, πρέπει νά νιώθουν ὅτι κοινωνοῦν ἀπό ἕναν ἄγγελο. Ἔτσι διαβάζουμε στό βιβλίο τοῦ προφήτου Ἠσαΐα (κεφ. 6) ὅτι ὁ ἄγγελος ἔλαβε μέ λαβίδα ἄνθρακα ἀπό τό Θυσιαστήριο τοῦ Θεοῦ καί ἄγγιξε μέ αὐτό τά χείλη τοῦ προφήτου. Τόν κοινώνησε! Καί στούς χριστιανούς πού ἔρχονται νά κοινωνήσουν λέει ὁ Χρυσόστομος νά νιώθουν ὅτι κοινωνοῦν ἀπό ἄγγελο. «Μή ὡς ἐξ ἀνθρώπου – λέει – νομίσητε μεταλαμβάνειν τοῦ θείου σώματος, ἀλλ᾽ ὡς ἐξ αὐτῶν τῶν Σεραφείμ τῇ λαβίδι τοῦ πυρός, ἥνπερ Ἠσαΐας εἶδε τοῦ θείου Σώματος μεταλαμβάνειν νομίζετε»! Καί ἐπειδή τότε κοινωνοῦσαν χωριστά Σῶμα καί χωριστά τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, τούς λέει, χριστιανοί μου, ὅταν πίνουν τό θεῖο Αἷμα νά νιώθουν ὅτι βάζουν τά χείλη τους στήν ἀνοιγμένη πλευρά τοῦ Χριστοῦ, ἀπ᾽ ὅπου ἔρρευσε τό θεῖο Αἷμα: «Ὡς τῆς θείας καί ἀχράντου πλευρᾶς ἐφαπτόμενοι τοῖς χείλεσιν, οὕτω τοῦ σωτηρίου Αἵματος μεταλάβωμεν»! Πολύ ὡραῖο καί πολύ γλυκό αὐτό, χριστιανοί μου! – Ἀλλά ἐδῶ πού λέγει γιά τήν θεία Κοινωνία ὁ Χρυσόστομος μᾶς διδάσκει ἕνα σπουδαῖο πού πρέπει νά γνωρίζουμε: Ὅτι ἡ θεία Κοινωνία, ὅταν τήν λαμβάνουμε μέσα μας, δέν ἔχει τήν ἀκολουθία τῶν ἄλλων τροφῶν, ἀλλά ἀπορροφᾶται κατά μυστηριώδη τρόπο ἀπό τήν ψυχή καί ἀπό τό σῶμα. Ὅπως τό κερί, λέει γιά παράδειγμα, ὅταν ἑνωθεῖ μέ τήν φωτιά. Ἐπειδή εἶναι σπουδαία ἡ περικοπή αὐτή τοῦ ἱεροῦ πατρός, τήν ἀναφέρω ὁλόκληρη, ὅπως τήν εἶπε: Ἡ θεία Κοινωνία «οὐκ ὡς αἱ λοιπαί βρώσεις εἰς ἀφεδρῶνα χωρεῖ. Ἄπαγε, μή τοῦτο νόει. Ἀλλά ὥσπερ κηρός πυρί προσομιλήσας οὐδέν ἀπουσιάζει, οὐδέν περισσεύει, οὕτω καί ὧδε νόμιζε συναναλίσκεσθαι τά μυστήρια τῇ τοῦ σώματος οὐσίᾳ».

(δ) Ἔπειτα, λέει ὁ Χρυσόστομος ὅτι στήν θεία Λειτουργία, ἀφοῦ τόσο ἱερά καί τόσο φοβερά πράγματα γίνονται σ᾽ αὐτήν, οἱ χριστιανοί πρέπει νά στέκονται μέ εὐλάβεια καί μέ φόβο Θεοῦ: «Τοιγαροῦν, ἀδελφοί – λέγει –, στῶμεν ἔμφοβοι καί ἔντρομοι, κάτω νεύοντες τό ὄμμα, ἄνω δέ τήν ψυχήν». Καί γιά παράδειγμα σ᾽ αὐτό φέρει τούς στρατιῶτες πού μέ πολύ σεβασμό καί φόβο στέκονται μπροστά στόν ἐπίγειο ἄρχοντα «ἀμετακίνητοι, μή φθεγγόμενοι, μή σειόμενοι, μή τούς ὀφθαλμούς ὧδε κακεῖσε πέμποντες...».

(ε) Τέλος, ἀδελφοί, ὁ Χρυσόστομος λέει στούς χριστιανούς του, ὅταν ἔρχονται στήν θεία Λειτουργία, νά μήν ἔχουν μνησικακία στήν καρδιά. Νά μήν ἔχουν δηλαδή ἐχθρότητα μέ κανένα, ἀλλά νά ἔχουν συγχωρήσει τούς ἐχθρούς τους. Γιατί ἄν δέν ἔχουν συγχωρήσει τούς ἐχθρούς τους, δέν θά συγχωρεθοῦν καί αὐτοί ἀπό τόν Θεό. Στό «Πάτερ ἡμῶν...» λέγουμε: «Ἄφες ἡμῖν τά ὀφειλήματα ἡμῶν ὡς καί ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν». Αὐτό, ὅπως τό ἑρμηνεύει ὁ Χρυσόστομος, εἶναι σάν νά λέμε: «Θεέ μου, συγχώρησα, συγχώρησέ με καί Σύ». Αὐτό ὅμως πού λέμε σημαίνει ὅτι ἄν δέν συγχωρήσουμε, δέν συγχωρούμεθα. «Ἔλυσα, λῦσον. Συγχώρησα, συγχώρησον». Ἀλλά, ἄν δέν συγχωροῦμε τότε ἰσχύει τό: «Ἀφοῦ ἐκράτησα, κράτησον. Ἀφοῦ δέν ἔλυσα τά πταίσματα τοῦ πλησίον μου, οὔτε καί σύ, Θεέ, νά λύσεις τά δικά μου ἁμαρτήματα».

4. Τελειώνοντας τήν ὁμιλία του ὁ Χρυσόστομος προτρέπει τούς χριστιανούς νά σκεφθοῦν ὅτι τά ἀνθρώπινα εἶναι ὅλα προσωρινά καί μάταια. Γι᾽ αὐτό, μᾶς λέγει, ἄς φροντίσουμε, τώρα πού ἔχουμε ἀκόμη καιρό, νά ἀρχίσουμε μιά ζωή κατά Θεόν, ἀντίθετα ἀπό τήν ἁμαρτωλή ζωή πού ζήσαμε πρῶτα. Καί μάλιστα στήν προτροπή του αὐτή βάζει καί τόν ἑαυτό του μεταξύ τῶν ἁμαρτωλῶν, μιλῶντας μας στό α´ πληθυντικό πρόσωπο. Μᾶς λέει: «Ἐζήσαμεν τῇ σαρκί, ζήσωμεν λοιπόν καί τῷ πνεύματι· ἐζήσαμεν ταῖς ἡδοναῖς, ζήσωμεν λοιπόν καί ταῖς ἀρεταῖς. Ἐζήσαμεν τῇ ἀμελείᾳ, ζήσωμεν καί τῇ μετανοίᾳ».

Ὅλα εἶναι μάταια, λέει τελευταῖα. Ἔρχεται ὁ θάνατος καί τότε, ποῦ εἶναι ἡ χαρούμενη ὄψη τοῦ προσώπου; Ποῦ τά ὡραῖα μάτια; Ποῦ ἡ καλοκαμωμένη μύτη; Ποῦ τά βαμμένα κόκκινα χείλη; Ποῦ τά ὡραῖα μάγουλα; Ὅλα ἔγιναν στάχτη, ὅλα σκουριά. Ὅλα βρωμιά καί δυσωδία.

Ἔχοντας ὅλα αὐτά ὑπ᾽ ὄψιν μας, ἀδελφοί, ἄς θυμούμεθα τήν ὥρα τοῦ θανάτου μας καί τήν κρίση μας ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καί ὅσο ἔχουμε ἀκόμη καιρό ἄς μετανοήσουμε. Ἄς ἐπιστρέψουμε ἀπό τόν πλανεμένο δρόμο μας, γιά νά ἀπαλλαγοῦμε ἀπό τήν φρικτή βάσανο τῆς κόλασης καί νά ἀξιωθοῦμε τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν, μέ τήν Χάρη καί τήν φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ.

__________

*Αὐτό, ὦ Πατέρες μου ἱερεῖς, πού λέει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, ἰσχύει περισσότερο γιά ἐμᾶς!... Ἀλλοίμονό μας!...

ΠΗΓΗ : † Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος καί Μεγαλοπόλεως Ἰερεμίας, "ΑΠΛΗ ΚΑΤΗΧΗΣΗ", ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ  2016, αριθ. 79, σ. 21 κ.ε.

O AΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ ΩΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΣΤΗΝ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ - ΣΕΒ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΓΟΡΤΥΝΟΣ κ. ΙΕΡΕΜΙΑ

1. Xθές, ἀδελφοί μου χριστιανοί, 29η τοῦ μηνός Αὐγούστου, ἡ ἁγία μαςἘκκλησία ἑόρτασε τήν ἀποτομή τῆς τιμίας κεφαλῆς τοῦ ἁγίου Προδρόμου καί Βαπτιστοῦ Ἰωάννου. Ἀλλά «σύρεται» καί σήμερα, τήν Κυριακή, ἡ ἑορτή του, γι᾽ αὐτό καί μετά τήν εἴσοδο τοῦ Ἱεροῦ Εὐαγγελίου, μετά τό ἀναστάσιμο τροπάριο ψάλαμε τό Ἀπολυτίκιο τοῦ τιμίου Προδρόμου. Δηλαδή, ὅσοι χθές στήν μνήμη του δέν μπόρεσαν νά ἐκκλησιαστοῦν, νά ἀκούσουν σήμερα τό Ἀπολυτίκιό του καί νά τόν τιμήσουν.

2. Ἀλλά γιατί ἡ Ἐκκλησία ἑορτάζει τώρα, στό τέλος σχεδόν τοῦ Αὐγούστου, τόν μαρτυρικό θάνατο τοῦ τιμίου Προδρόμου καί Βαπτιστοῦ τοῦ Χριστοῦ μας; Ὄχι γιατί ὁ ἀποκεφαλισμός του ἔγινε τήν 29η Αὐγούστου, ἀλλά γιά ἄλλο μυστικό λειτουργικό λόγο. Ὁ ἅγιος Ἰωάννης καί Βαπτιστής τοῦ Κυρίου μας λέγεται «Πρόδρομος», γιατί, ὅπως ξέρουμε, προετοίμασε τόν ἐρχομό τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλά ἡ Ἐκκλησία μας τόν θέλει «πρόδρομο» καί στίς ἑορτές τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἔτσι, ἐπειδή τόν ἄλλο μήνα, στίς 14 τοῦ μηνός Σεπτεμβρίου, θά ἑορτάσουμε τόν σταυρικό θάνατο τοῦ Χριστοῦ μας, μέ τήν μεγάλη ἑορτή τοῦ Σταυροῦ, ἔβαλε ἡ Ἐκκλησία μας προδρομικά καί τόν θάνατο τοῦ Προδρόμου. Σᾶς εἶπα καί ἄλλοτε, χριστιανοί μου, ὅτι εἶναι μεγάλη ἡ ἑορτή τοῦ Σταυροῦ, γι᾽ αὐτό καί ἡ Ἐκκλησία μας, προετοιμάζοντάς μας γιά τήν ἑορτή αὐτή, ἀπό πολύ πρίν μᾶς μιλάει γιά τόν θάνατο τοῦ Χριστοῦ. Ἔτσι τήν ἑορτή τῆς Μεταμορφώσεως οἱ Καταβασίες εἶναι «Σταυρόν χαράξας Μωσῆς», μιλώντας ἔτσι γιά τόν σταυρικό θάνατο τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλά καί τό πρῶτο Εὐαγγέλιο μετά τήν ἑορτή αὐτή (Ματθ. 17,14-23) τελειώνει

μέ τόν σταυρικό θάνατο τοῦ Χριστοῦ (στίχ. 23). Προδρομικά λοιπόν, ξαναλέγω, γιά τόν μαρτυρικό θάνατο τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ ἔβαλε ἡ Ἐκκλησία μας τόν μαρτυρικό θάνατο τοῦ Προδρόμου καί Βαπτιστοῦ Ἰωάννου.

3. Ἐμεῖς, ἀδελφοί μου χριστιανοί, τιμᾶμε τόν Πρόδρομο ἰδιαίτερα στήν Θεία Λειτουργία, βλέποντάς τον προδρομικά τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἔτσι, προτοῦ νά ἐμφανιστεῖ ὁ Χριστός μέ τήν Μικρά Εἴσοδο, ὁ ψάλτης λέγει τά Ἀντίφωνα. Τά Ἀντίφωνα εἶναι ὁ Πρόδρομος. Μέ τά Ἀντίφωνα ἐμεῖς παρακαλοῦμε τόν Χριστό νά ἔρθει γρήγορα ἀνάμεσά μας. Καί ἔρχεται μέ τήν Μικρά Εἴσοδο. Καί ἐμεῖς βλέποντας τόν Ἱερέα μέ τό ἅγιο Εὐαγγέλιο βλέπουμε τόν Χριστό, γι᾽ αὐτό καί λέμε «Δεῦτε προσκυνήσωμεν καί προσπέσωμεν Χριστῷ...». Ἀλλά πρίν ἀπό τόν Ἱερέα μέ τό Εὐαγγέλιο προηγεῖται τό παιδάκι, πού ὑπηρετεῖ στό Ἱερό, κρατώντας τήν λαμπάδα. Ἡ λαμπάδα αὐτή, χριστιανοί μου, συμβολίζει τόν Πρόδρομο Ἰωάννη. Τό Εὐαγγέλιο εἶναι Φῶς, εἶναι Ἥλιος. Ἀλλά, πρίν ἀπό τό φῶς τοῦ Χριστοῦ προηγήθηκε ὁ Πρόδρομος σάν λαμπάδα. Καί κατά τήν Μεγάλη Εἴσοδο στήν Θεία Λειτουργία, θά ἔχετε δεῖ καί θά ἔχετε ἀκούσει τόν ἱερέα, προτοῦ νά βγάλει τά Ἅγια, θυμιάζει, ἀπαγγέλλοντας τό «Ἐλέησόν με ὁ Θεός...», καί, κάνοντας ὑπόκλιση ζητεῖ συγγνώμη ἀπό σᾶς τούς λαϊκούς, μπροστά στήν Ὡραία Πύλη. Ξέρετε τί εἶναι αὐτό, χριστιανοί μου; Αὐτό εἶναι τό κήρυγμα τοῦ Προδρόμου Ἰωάννου. Τό κήρυγμά του ἦταν «Μετανοεῖτε»! Γι᾽ αὐτό καί ὁ ἱερεύς πρίν ἀπό τόν ἐρχομό τοῦ Κυρίου μας μέ τά «Ἅγια», δηλώνει τόν Πρόδρομο μέ τό «Ἐλέησόν με ὁ Θεός», πού εἶναι ψαλμός μετανοίας, καί μέ τήν ὑπόκλισή του σέ ὅλους.

4. Τέλος, χριστιανοί μου, ὁ Πρόδρομος Ἰωάννης εἶπε στούς ἀκροατές του γιά τόν Χριστό ὅτι θά ἔλθει καί θά τούς βαπτίσει στήν Φωτιά (Ματθ. 3,11)! Ποιά εἶναι αὐτή ἡ Φωτιά; Εἶναι αὐτό πού ἦλθε μέ μορφή φωτιᾶς. Εἶναι τό Ἅγιο Πνεῦμα, πού κατῆλθε μέ εἶδος πυρίνων γλωσσῶν. Στήν Θεία Λειτουργία, κατά τήν ἱερή καί φοβερή στιγμή τοῦ Καθαγιασμοῦ τῶν Τιμίων Δώρων, ὁ Ἱερεύς εὔχεται νά ἔλθει τό Ἅγιο Πνεῦμα σέ ὅλη τήν σύναξη τῶν πιστῶν. Γι᾽ αὐτό καί στό τέλος λέγουμε, «Εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν, ἐλάβομεν Πνεῦμα ἐπουράνιον». Στήν Θεία Λειτουργία, χριστιανοί μου, βαπτιζόμαστε σέ δυό βαπτίσματα: Στό βάπτισμα τοῦ ὕδατος, πρῶτον, πού εἶναι τό βάπτισμα τοῦ Προδρόμου, μέ τά ἱερά ἀναγνώσματα, καί στό βάπτισμα τοῦ Χριστοῦ μας ἔπειτα, πού εἶναι βάπτισμα φωτιᾶς, ὅπως τό εἶπε ὁ ἅγιος Πρόδρομος καί Βαπτιστής Ἰωάννης, τοῦ ὁποίου τήν ἀποτομήν τῆς Τιμίας Κεφαλῆς ἑορτάσαμε χθές.

ΠΗΓΗ : † Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος καί Μεγαλοπόλεως Ἰερεμίας, "ΑΠΛΗ ΚΑΤΗΧΗΣΗ", Ιούλιος - Αύγουστος 2015, αριθ. 57, σ. 131 κ.ε.