"Γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν καὶ ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς" (Κατά Ιωάννη 8,32).

Παρασκευή, 9 Νοεμβρίου 2012

ΑΓΙΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΠΕΝΤΑΠΟΛΕΩΣ - ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΝ


Ο Άγιος Νεκτάριος, το ευγενές αυτό τέκνο της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας, την μνήμη του οποίου πανηγυρίζει σήμερα σύμπας ο ορθόδοξος λαός, πλην των άλλων διετέλεσε και Δ/ντης της Ριζαρείου Εκκλησιαστικής Σχολής. Έκτοτε θεσπίστηκε να είναι ο προστάτης των Εκκλησιαστικών Σχολών. Αναδημοσιεύουμε κείμενό του (το οποίο δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα http://olympia.gr/, από την αρχή του δεύτερου τόμου του έργου του : «ΙΕΡΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΛΟΓΙΩΝ ΘΗΣΑΥΡΙΣΜΑ, ΤΟΜΟΣ Β΄, εν Αθήναις 1896, σσ. ε΄- ις΄, καθότι σήμερα εορτάζουν τα Εκκλησιαστικά Σχολεία μας :

Προθεωρία
ξιότιμοι Κύριοι,
Τ θέμα ταύτης τς μελέτης μου προλθεν κ τν μελετν, ες ς πό τινων τν σχολομαι. Ο λληνες συγγραφες πρξαν τ ποκείμενον τν μελετν μου· ρμήθην δι φλέγοντος πόθου, πως θροίσω πν ,τι περ Θεο, περ ψυχς, κα περ ρετς γις ερήκασι, κα θησαυρίσω τς σοφς τν σοφν λλήνων γνώμας ν ν τεύχει πρς διδασκαλίαν τν περ τς μελέτς σχολουμένων. κ τς μελέτης ταύτης κα τς διευθετήσεως τς λης πείσθην, τι ο λληνες σοφο ν λ κα ν μέρει πρξαν διδάσκαλοι τς ληθείας, τι ταύτης γένοντο ραστα κα ταύτην πεζήτησαν, κα τι ρως τς γνώσεως τς ληθείας ν πρς τν ληθ φιλοσοφίαν ατος γων· οτος γαγε κατ μικρν τ λληνικν θνος πρς τν εκρινεστέραν γνσιν τς ληθείας κα τελευταον πρς τν ποκαλυφθεσαν λήθειαν.
λληνικ φιλοσοφία γένετο τ λληνικ φυλ παιδαγωγς πρς κατανόησιν τς ποκαλυφθείσης ληθείας. ρως πρς τν φιλοσοφίαν γένετο ρως πρς τν χριστιανισμόν, κα φιλοσοφία πέβη πίστις ες Χριστόν. ρως ρα πρς τν λήθειαν πρξεν λόγος, δι᾿ ν λληνικ φυλ μα τ μφανίσει τς ποκαλυφθείσης ληθείας γένετο ταύτης ραστς κα παδς κα νεστερνίσθη κα νεκολπώθη ατν κα τ αμα ατς φειδς πρ ατς ξέχεεν. πειδ λοιπν τοιαύτη λληνικ φιλοσοφία κα οτος λόγος, δι᾿ ν λληνικ φυλ πρώτη σπάσθη τν χριστιανισμόν, δι τοτο λαβον ς θέμα μελέτης τν λληνικν φιλοσοφίαν ς προπαιδείαν ες τν χριστιανισμόν, ς θέμα πολλς σπουδαιότητος δι τος λληνας.
Κυρίως κείμενο
λληνικ φιλοσοφία. Δυ λέξεις· λλ λέξεις μεστα μεγάλων κα ψηλν ννοιν· ν ατας γκολποται τελεία περ νθρώπου ννοια· ν ατας συνάπτονται τ πέρατα τς φιλοσοφικς νεργείας· ν ατας περιλαμβάνεται τ σύνολον τν πιστημονικν ρχν· ν ατας κφράζεται τ πνεμα τς ναπτυχθείσης νθρωπότητος· ν ατας χαρακτηρίζεται τελεία το νθρώπου εκών· ν ατας μολογεται τ μέγεθος το νθρωπίνου νο· τ ψoς τς νθρωπίνης διανοίας, τ βάθος τν ννοιν, σχς κα τ κάλλος το λόγου, λεπτότης τν διανοημάτων, εκρίνεια κα σαφήνεια ατν, δύναμις, χάρις ατν, κα τέλος θειότης το νθρώπου. λληνικ φιλοσοφία εναι θεμελιώδης ρχ τς ληθος ναπτύξεως κα μορφώσεως, εναι παιδαγωγς το νθρώπου, ποδηγέτης πρς τν εσέβειαν. Ατη γένετο διδάσκαλος τς ληθείας, διδάσκουσα τν νθρωπον τίς στι, τς ν τ κόσμ ποστολ ατο, κα τί δέον ργάζεσθαι, διδάσκουσα ατν τν παρξιν το Θεο, τν σχέσιν ατο πρς τ θεον, κα τν σχέσιν το Θεο πρς τν νθρωπον· διδάσκουσα τ θεα διώματα κα τν συγγένειαν το νθρώπου πρς τ θεον. λληνικ φιλοσοφία δίδαξεν τν πρόνοιαν το Θεο πρς τν νθρωπότητα κα γένετο δι τν γιν ατς θεωριν παιδαγωγς τς νθρωπότητος ες Χριστόν.
φιλοσοφία εναι ληθς ναφαίρετον κτμα το λληνος· διαδιδομένη ν τ θνη προσηλυτίζει ατ κα καθιστ ατ λληνικά, οδέποτε δ παύεται οσα λληνική· ο παδο ατς, ο μιλητα ατς ποβάλοντες τ ξένον κα βάρβαρον περιβάλλονται τ λληνικν κα τν εγένειαν· λληνικ φιλοσοφία προώρισται να καταστήσ τος πάντας λληνας· γεννήθη πρ το χριστιανισμο κα συνεταυτίσθη μετ᾿ ατο, πως ργασθ πρς σωτηρίαν τς νθρωπότητος. λλην κα φιλοσοφία εσ δυ τιν ναπόσπαστα· μαρτυρε δ κα πόστολος τν θνν Παλος λέγων: λληνες σοφίαν ζητοσιν. λλην ληθς γεννήθη, να φιλοσοφ· διότι γεννήθη διδάσκαλος τς νθρωπότητος. λλ᾿ ἐὰν φιλοσοφία γένετο παιδαγωγς ες Χριστν πεται τι λλην πλασθες φιλόσοφος πλάσθη χριστιανός, πλάσθη να γνωρίσ τν λήθειαν κα διαδ ατν τος θνεσιν.
Να λλην γεννήθη κατ θείαν πρόνοιαν διδάσκαλος τς νθρωπότητος· τοτο τ ργον κληρώθη ατ· ατη ν ποστολ ατο· ατη κλσις ατο ν τος θνεσιν· μαρτύριον θνικ ατο στορία· μαρτύριον φιλοσοφία ατο· μαρτύριον κλίσις ατο· μαρτύριον α εγενες ατο διαθέσεις· μαρτύριον παγκόσμιος στορία· μαρτύριον μακροβιότης ατο, ξ ς δυνάμεθα διστάκτως ν συμπεράνωμεν κα τν αωνιότητα ατο, δι τ αώνιον ργον το Χριστιανισμο μεθ᾿ ο συνεδέθη λληνισμός· διότι ν λα τ θνη τ μφανισθέντα π τς παγκοσμίου σκηνς λθον κα παρλθον, μόνον τ λληνικν μεινε ς πρόσωπον δρν π τς παγκοσμίου σκηνς καθ᾿ λους τος αἰῶνας· κα τοτο, διότι νθρωπότης δεται αωνίων διδασκάλων· μαρτύριον τέλος κλογ ατο μεταξ τν θνν π τς θείας προνοίας, πως μπιστευθ ατ, τν ερν παρακαταθήκην τν γίαν πίστιν, τν θρησκείαν τς ποκαλύψεως κα τ θεον ργον τς ποστολς ατς, τ αώνιον ργον τς σωτηρίας δι τς διαπλάσεως πάσης της νθρωπότητος κατ τς ρχς τς ποκαλυφθείσης θρησκείας. Τ ργον τοτο ληθς νετέθη τ λληνικ φυλ· τοτο μαρτυρεται π τς στορίας· ν μόνον βλέμμα ιπτόμενον ες τν στορίαν το χριστιανισμο παρκε πως πιστώση τν λήθειαν ταύτην. ν τ στορί το χριστιανισμο π τς πρώτης σελίδος ατς ναφαίνεται τς λληνικς φυλς ν τ χριστιανισμ δρσις, κα κλσις ατς, να ναλάβ τ μέγα της ποστολς το χριστιανισμο ργον. Ο θεοι το Σωτρος λόγοι «νν δοξάσθη υἱὸς το νθρώπου», τε νηγγέλθη ατ, τι λληνες θελον δεν ατόν, νεχον βαθεαν ννοιαν· ῥῆσις ν προφητεία, πρόῤῥησις τν μελλόντων· ο κε μφανισθέντες λληνες σαν ο ντιπρόσωποι λου το λληνικο θνους· ν τ παρουσί ατν διεδεν θεάνθρωπος ησος τ θνος κενο, ες μελλε ν παραδώσ τν ερν παρακαταθήκην, να διαφυλαχθ τ νθρωπότητι. ν τ πιζητήσει ατν διέγνω τν προθυμίαν τς ποδοχς τς αυτο διδασκαλίας, διεδε τν αυτο δόξαν, τν κ τς πίστεως τν θνν, κα νεγνώρισε τ θνος, περ πρς τν σκοπν τοτον προώριστο π καταβολς κόσμου.
Τ λληνικν θνος ληθς πρς τν σκοπν τοτον κλήθη π καταβολς κόσμου κα πρς τοτον μαρτυρεται διαπεπλασμένον· Θες ν τ θεί ατο προνοί διέπλασεν ατ φθαλμν το σώματος το συγκροτουμένου φ᾿ πάσης της νθρωπότητος· ς ργανον τοιοτον ν τ σώματι τς νθρωπότητος λλην κλήθη να ργασθ κα ν τ ργ τς ναγεννήσεως.
Τ λληνικν θνος νεκα τς φυσικς ατο ταύτης διότητος πέβη ληθς φθαλμς τάζων τ τ μφαν κα τ κεκαλυμμένα π το πέπλου το μυστηρίου· τένισεν κθαμβον πρς τ κπαγλον κάλλος το κόσμου τς δημιουργίας, κα νεζήτησε τν θεον ατς δημιουργόν· φοσιώθη ες τν προσφιλ ατ ρευναν κα νερε τν θεον δημιουργν ν τος δημιουργήμασιν ατο· εκν το θείου καλλιτέχνου δημιουργο θεί δακτύλ γγεγραμμένη ν τος δημιουργήμασιν ατο προσείλκυσεν ατν κα φήρπασεν. εκν το Θεο κατενοήθη ν μικρογραφί ν τ καλλιτεχνικ κατασκευ τν ντων, τοσούτ ν τ θαυμασί κατασκευ το μικρο θαλερο το ραιοτάτου κα τερψιθύμου νθυλλίου, σω κα ν τ κατασκευ τν μεγίστων δημιουργημάτων· ναρίθμητος ποικιλία π τν λαχίστων δι᾿ πείρου σοφίας κτυλισσομένη κα πρς τ μέγιστα καταλήγουσα, ποβαίνει τ φιλοσόφ πειροβάθμιος κλμαξ, ς κορυφ ν τ Οραν, ν θαῤῥαλέ βήματι ναβαίνων νέρχεται ατν διαλείπτως τς βαθμίδας μείβων, κα μόνον πρς ορανν τενίζων αρεται λονν π τς γς, ποδυόμενος τν περιττν γήινον φόρτον, κα ζητε ν ποβ πνεμα, πως προσεγγίσ τ θεί πνεύματι, οτινος τν θρόνον τίθησιν ν Οραν· ννοε τι μία ρχή, μία δύναμις, μία πειρος σοφία, ν ν θεον γαθν γένετο δημιουργός της θαυμαστς ταύτης δημιουργίας. κατανόησις το θείου κ τν θείων ατο διοτήτων γενν ν ατ τ συναίσθημα τς γάπης κα τς λατρείας· καρδία ατο πληροται θείου τινς ρωτος κα θερμαίνεται π θείου πυρός· ασθάνεται, τι ν ατ, κατοικε μυστική τις δύναμις, λκουσα ατν πρς τ θεον· σχς ατς εναι κατάληπτος λλ᾿ σχυρ ς δύναμις θεία· κυριεύει ατο κα διευθύνει τάς τε πνευματικς ατο κα σωματικς δυνάμεις κατ τν δίαν βούλησιν· χει βούλησιν τέραν παρ τν θέλησιν το ασθητικο νθρώπου· ατη ν ατ κρατε κα εθύνει τ πάντα· περίεργον τ φαινόμενον· τί τοτο, ρωτ, τ γεννηθν ν μοί; τς σχέσις μο πρς τ θεον, πρς ν μο ατη δύναμις σπεύδει κατάσχετος, πρς ζητε ν προσπελάση, πρς τείνει ν φομοιωθ; Πς φύσις ν μο πετάγη τ περφυσικ ταύτη δυνάμει; πς δ γ φυσικς νθρωπος κουσίως ποτάσσομαι τ περφυσικότητι; χαίρω δ π τ τοιαύτ ποταγ μλλον π τ φυσικ τν ρμν λευθερία; τς λοιπν εμ γ κ τς γς προελθν κα τν ορανν πιζητν; τς σχέσις τς γς πρς τν Ορανόν; τν ασθητν πρς τ πρ ασθησιν; τς σχέσις μ πρς τ θεον; διατ γαπ ατό; διατ πιποθ ατό; διατ πιθυμ ν ξομοιωθ πρς ατό; εμ λοιπν πνεμα; εμ λοιπν ν τι περφυσικόν; λλ᾿ δο ποθνσκω κα τάφος καλύπτει τ πνουν κα νεκρόν μου σμα· πς μως o θάνατος δυνατε ν μ πείση τι ποθνσκω ες τ παντελές; πς τι λπίζω τι ζω αώνιός μοι πιφυλάσσεται; πόθεν πληροφορία ατη περ αωνίου ζως; βλέπω τι ποθνσκω, κα μως πέποιθα τι ζήσομαι ες αἰῶνα· βίος μου πας τοτο μαρτυρε· o βίος τν νθρώπων πάντων τοτο μαρτυρε· ο νθρωποι ζσι δι τν αωνιότητα· νθρωπος ρα χει κοινν τν πληροφορίαν περ τς αωνιότητός του· ν ατ οκοσα θεία κείνη δύναμις λκουσα πρς τ θεον ατη περ τς θανασίας κα αωνιότητός του δίδαξεν ατόν· ατη μυστικς πληροφόρησεν ατόν, τ δ κρος το λόγου ατς πεισεν ατόν. δο λόγος τς πίστεως ατο πρς τν θανασίαν. Εναι λοιπν νθρωπος ν θάνατον, διότι νοε τ θεον, διότι λκεται πρς τ θεον, διότι γαπ τ θεον, διότι λατρεύει τ θεον, διότι πληροφορεται δι τς ν ατ μυστηριώδους δυνάμεως π᾿ ατο το θείου.
λλην λοιπν δι τς φιλοσοφίας γνώρισε πρώτον τν παρξιν το θείου κα ετα αυτόν, οος ληθς στι· δι τς γνώσεως το Θεο σχε τελείαν αυτο γνσιν· γνωρίσας δ αυτν γνω τν σχέσιν ατο πρς τ θεον, τν εγένειαν ατο, κα γνω τι πρς τ θεον φομοίωσις εναι τ πρώτιστον τν καθηκόντων. γνω δ᾿ τι ν τ κόσμ ποστολ το εναι τελείωσις, νύψωσις ατο π το λικο κόσμου πρς τν πνευματικόν· τι πνευματικς κόσμος δέον στι ν ζωογον τν λικν κόσμον, τι τ πνεμα νάγκη ν πικρατήση τς λης, τι ο πνευματικο νόμοι δέον στι ν σιν σχυρότεροι τν ν ατ φυσικν νόμων· τι πρέπον στν ν ατ ν πικρατσιν οτοι ς λογικοί· τι νθρωπος γίνεται τέλειος φομοιούμενος τ Θε, κα τι φομοιοται πρς τ θεον ταν κοσμται π τς εσεβείας, τς δικαιοσύνης, τς ληθείας κα τς πιστήμης· διότι ληθς α ρετα αται κέκτηνται τελειωτικν ν ατας δύναμιν· διότι μν εσέβεια γίνεται προσπέλασις πρς τ θεον, δ δικαιοσύνη, λήθεια, κα πιστήμη, γίνονται ατ ες εκόνα κα μοίωμα θεον.
λλην γνωρίσας τς εναι κα τς φείλει ν ποβ, σκοπν θετο τν αυτο τελείωσιν· γένετο ραστς το πνεύματος κα δημιούργησε κόσμον πνευματικόν, ν θελε ν ζ· γνσις το καλο, το γαθο, το ληθος κα μφυτος πρς τν πλησίον γάπη νέπτυξεν ν τ καρδί το λληνος τν πόθον τς ατομεταδόσεως, κα λλην πέβη διδάσκαλος τς νθρωπότητος· λλην ζήτησε ν φομοιώση τος πάντας πρς αυτόν· λλην δν γεννήθη κατακτητς το σώματος, λλ το πνεύματος, δν ζήτησε δούλους λλ᾿ λευθέρους. Τοτο γάπησε κα θεία ατη γάπη γένετο τ λατήριον λων τν ρμν του· ατη μόρφωσε κα τν θνικν ατο χαρακτρα, στις διέμεινεν ναλλοίωτος.
Τοιοτος πλάσθη λλην κα τοιοτος διαμορφώθη θικς ατο χαρακτήρ. τοιοτος χαρακτρ δν δύνατο ν νθουσιασθ κ τν ρχν το χριστιανισμο. χριστιανισμς ν γάπη πηγγέλλετο δ ν διδάξ τος νθρώπους τν λήθειαν π τν τελείαν κα πλήρη ατς μορφήν, νισχύσ κα νυψώσ τν φιλοσοφίαν ες τν ψίστην ατς περιωπήν, ποκαλύψ ατ τ μυστήρια τ κεκαλυμμένα μείναντα τ φιλοσοφί, παράσχ τν λύσιν τν αωνίων προβλημάτων, ρ τν χλν τν περιβάλλουσαν τος φθαλμος τς διανοίας τν νθρώπων, γείρ ατν καθεύδοντα, παλλάξ τς δεισιδαιμονίας, συνδέσ τν νθρωπότητα δι το δεσμο τς δελφικς γάπης, γάγ πρς τν Θεόν, κα σώσ ατν τς καταδυναστείας το ντιπάλου, χαριζόμενος ν μν τ παρόντι βί τν ληθ εδαιμονίαν, ν δ τ μέλλοντι τν αωνίαν μακαριότητα. λλην νευρν ν τ χριστιανισμ τς ατς ρχς κα τν εκόνα το τελείου, το δανικο ατο, κα τν μόνον διδάσκαλον τν δυνάμενον ν διδάξ ατν πν ,τι πεθύμει ν γνωρίση, ν μάθη, κα ,τι ατς πόθει κα πεζήτει, κα ερν ατν ρμηνευτν τν ασθημάτων ατο, νεκολπώθη ατν κα περιέθαλψεν. χριστιανισμς ς πρτον δρον ατο δωρήσατο ατ νέαν ζωήν· δ λλην πεστήριξεν ατν δι τν γώνων κα τν αμάτων του.
λληνικ φιλοσοφία ποδηγέτει τ λληνικν θνος ες τν χριστιανισμόν· τι δ λληνικ φιλοσοφία τοιοτος πρξε ποδηγέτης μαρτυρε κα o ερς πατρ Κλήμης λεξανδρες λέγων: «ν μν ον πρ τς το Κυρίου παρουσίας ες δικαιοσύνην λλησιν ναγκαία· νυν δ χρησίμη πρς θεοσέβειαν γίνεται, προπαιδεία τις οσα τος τν πίστιν δι᾿ ποδείξεως καρπουμένοις· τι πούς σου φησν (Παροιμ.) ο μ προσκόψ, π τν πρόνοιαν τ καλ ναφέροντος ἐὰν τ λληνικ , ἐὰν τ μέτερα· πάντων γρ ατιος τν καλν Θεός, λλ τν μν κατ προηγούμενον, ς τς τ διαθήκης τς Παλαις κα τς Νέας· τος δ κατ᾿ πακολούθημα, ς τς φιλοσοφίας· τάχα δ κα προηγουμένως τος λλησιν δόθη τότε πρν τν Κύριον καλέσαι κα τος λληνας· παιδαγώγει γρ κα ατ τ λληνικόν, ς νόμος τος βραίους ες Χριστόν.
Προπαρασκευάζει τοίνυν φιλοσοφία προοδοποιοσα τν π Χριστο τελειούμενον… μία γρ τς ληθείας δς λλ᾿ ες ατν καθάπερ ες έναον ποταμν κρέουσι τ εθρα λλα λλοθεν».
Κα αθις ερς πατρ λέγει περ τς λληνικς φιλοσοφίας· «λλ᾿ ε μν μ καταλαμβάνει λληνικ φιλοσοφία τ μέγεθος τς ληθείας, τι δ ξασθενε πράττειν τς κυριακς ντολάς, λλ᾿ ον γ προκατασκευάζει τν δν τ βασιλικωτάτ διδασκαλί, μηγέπη σωφρονίζουσα, κα τ θος προτυποσα κα προστύφουσα ες παραδοχν τς ληθείας».
Κλήμης δέχεται τι πν ,τι επον γις ο φιλοσοφήσαντες, τοτο θείας οκονομίας το ργον. δο τί λέγει·
»Ετ᾿ ον κατ περίπτωσιν φασν ποφθέγξασθαι τιν τς ληθος φιλοσοφίας τος λληνας, θείας οκονομίας περίπτωσις· ο γρ ταυτόματον κθειάσει τις δι τν πρς μς φιλοτιμίαν, ετε κατ συντυχίαν, οκ προνόητος συντυχία· ετ᾿ α φυσικν ννοιαν σχηκέναι τος λληνας λέγοι, τν τς φύσεως δημιουργν να γινώσκομεν, καθ κα τν δικαιοσύνην φυσικν ερήκαμεν κτλ.».
Κλήμης μιλν περ το ργου τς λληνικς φιλοσοφίας δεικνύει τίνι τρόπ ατη ποδηγέτει πρς τν λήθειαν κα τι ργον ατς κα κατ το ψεύδους πόλεμος· «προσιοσα δ φιλοσοφία λληνική, ο δυνατωτέραν ποιε τν λήθειαν, λλ᾿ δύνατον παρέχουσα τν κατ᾿ ατς σοφιστικν πιχείρησιν, κα διακρουομένη τς δολερς κατ τς ληθείας πιβουλάς, φραγμς οκείως ερηται κα θριγκς εναι το μπελνος «
τι πσα σοφία κα δ κα λληνικ φιλοσοφία π Θεο, μαρτυρε κα Γραφ λέγουσα· «πέστειλεν σοφία τος αυτς δούλους συγκαλοσα μετ ψηλο κηρύγματος π κρατρα ονου λέγουσα· ς στν φρων κκλινάτω πρός με…».
τι λληνικ φιλοσοφία εναι δρο Θεο κα τι πσα σοφία π Θεο στίν, τοτο κα ν Παροιμίαις λέγεται κα ν τ κκλησιαστ κα ν τ σοφ Σειράχ. ν Παροιμίαις κεφ. β´ 3-10 φέρονται τ ξς· «ἐὰν γρ τν σοφίαν πικαλέση κα τ συνέσει δς φωνήν σου, τν δ ασθησιν ζητήσς μεγάλ τ φων, κα ν ζητήσς ατν ς ργύριον, κα ς θησαυρος ξερευνήσης ατήν, τότε συνήσεις φόβον Κυρίου κα πίγνωσιν Θεο ερήσεις· τι Κύριος δίδωσιν σοφίαν, κα π προσώπου ατο γνσις κα σύνεσις· κα θησαυρίζει τος κατορθοσι σωτηρίαν, περασπιε τν πορείαν ατν το φυλάξαι δος δικαιωμάτων, κα δος ελαβουμένων ατν διαφυλάξει».
Κλήμης παραβάλλει τν σοφίαν πρς τν ετόν, τος δ φιλοσοφοντας πρς τς ποικίλας βοτάνας τς γς, ατινες καίτοι π τν ατν ποτίζονται ναμάτων, κάστη μως πρς τν δίαν φύσιν τν χυμν μεταβάλλει. δο ο λόγοι ατο: «Καταφαίνεται τοίνυν προπαιδεία λληνική, σν κα ατ φιλοσοφία θεόθεν κειν ες νθρώπους, ο κατ προηγούμενον, λλ᾿ ν τρόπον ο ετο καταῤῥήγνυνται ες τν γν τν γαθήν, κα ες τν κοπρίαν, κα π τ δωμάτια, βλαστάνει δ᾿ μοίως κα πόα, κα πυρός, φύεται τ κα π τν μνημάτων συκ, κα ε τί τν ναιδεστέρων δένδρων· κα τ φυόμενα ν τύπ προκύπτει τν ληθν».
ντεθεν δλον τι Κλήμης δν παραδέχεται φιλοσοφίαν εμ τν γιαίνουσαν. Τοτο δηλοται κα κ τν φεξς.
«Ο μν πλς πσαν φιλοσοφίαν ποδεχόμεθα, λέγει» λλ᾿ κείνην περ ς κα παρ Πλάτωνι λέγει Σωκράτης. Εσ γρ δή, ς φασί, περ τς τελετάς, ναρθηκοφόροι μν πολλο Βάκχοι δ παύροι· πολλος μν τος κλητούς, λίγους δ τος κλεκτος ανιττόμενος· πιφέρει γον σαφς. Οτοι δ εσ κατ τν μν δόξαν, οκ λλοι ο πεφιλοσοφηκότες ρθς· ν δ κγ, κατ γ τ δυνατόν, οδν πέλιπον ν τ βί, λλ παντ τρόπ προυθυμήθην κα τί νύσαμεν κεσε λθόντες, τ σαφς εσόμεθα, ἐὰν Θες θέλ, λίγον στερον.
Κλήμης διακρίνει τν ληθ φιλοσοφίαν τς σοφιστείας κα τ καλς παρ᾿ ατς ερημένα τν μ καλς ερημένων· τοτο δείκνυται κα κ τν ξς. «Φιλοσοφίαν ο τν Στωικν λέγω, οδ τν Πλατωνικήν, τν πικούρειον τ κα ριστοτελικήν· λλ᾿ σα ερηται παρ᾿ κάστη τν αρέσεων τούτων καλς, δικαιοσύνην μετ᾿ εσεβος πιστήμης κδιδάσκοντα, τοτο σύμπαν τ κλεκτικν φιλοσοφίαν φημί· σα δ νθρωπίνων λογισμν ποτεμόμενοι παρεχάραξαν, τατα οκ ν ποτ θεία εποιμ᾿ ν».
ερς Κλήμης τν φιλοσοφίαν ταύτην ς γι θεωρε νωτέραν παντς ψόγου· δι να προλάβ πάντα κατ᾿ ατς ψόγον κ τς παρερμηνείας χωρίων τινν τς ερς Γραφς ρμηνεύει τατα κα λέγει. «ταν Γραφ λέγ περ τν λλήνων σοφν φίλαυτοι κα λαζόνες», σοφος λέγουσα Γραφή, ο τος ντως σοφος διαβάλλει, λλ τος δοκήσει σοφούς. Κατ τούτων φησίν, πολ τν σοφίαν τν σοφν κα τν σύνεσιν τν συνετν θετήσω».
Κλήμης π τοσοτον προβαίνει ν τ θεωρί ατο τι κ το Θεο πσα σοφία κα τι θεία σοφία φώτιζε κα ποδηγέτει τ λληνικν θνος, στε φρονε, τι τ ερ βιβλία τς Παλαις Διαθήκης μετεφράσθησαν κατ θείαν πρόνοιαν λληνιστί, κα τ τς Καινς Διαθήκης γράφησαν λληνιστί, πως τ λληνικν θνος τ δι τς φυσικς θεογνωσίας ες τν ερεσιν τς ληθείας προδηγετηθέν, γνωρίση κα τν δι᾿ ποκαλύψεως γνωσθεσαν τος νθρώποις λήθειαν κα δι᾿ μφοτέρων δηγηθ πρς τν ψίστην λήθειαν.
δο Κλήμης τί λέγει περ τς ρμηνείας τν ερν Γραφν ν τ λληνικ φων:
«Δι τοτο γρ λλήνων φων ρμηνεύθησαν α Γραφα ς μ πρόφασιν γνοίας προβάλλεσθαι δυνηθναι ποτ ατούς, οους τ ντας πακοσαι κα τν παρ᾿ μν, ν μόνον θελήσωσιν».
κ τούτων δηλοται τι Κλήμης δέχεται θείαν πρόνοιαν προνοοσαν πρ τν λλήνων πως γνωρίσωσι τν λήθειαν κα μ δι᾿ γνοιαν τς βραϊκς γλώσσης γνοήσωσι τν ποκαλυφθεσαν λήθειαν κα πλανηθσι τς εθείας της γούσης ες τν αυτν ποστολήν. Πρς τν γνώμην ταύτην κα μες συντασσόμεθα· κα ληθς, δύναταί τις ν ρωτήση· διατ λληνιστ ν γραφσιν α Γραφα κα οχ ωμαϊστί; ν λλ τιν γλώσσ; θεία πρόνοια πρ ατο πάντως σχε λόγον τν κλογν το λλην. θνους π τς μφανίσεώς του δι τν χριστιανισμόν. Πάντως τ λλην. θνος εχε κληθ να ργασθ πρ το χριστιανισμο κα δι τοτο πρ ατο πρόνοια πρς γνσιν τς ποκαλυφθείσης ληθείας δι τ τς φιλοσοφίας κα τς ποκαλύψεως· δη δυνάμεθα ν επωμεν τι φιλοσοφία ποδηγέτει τ λληνικν ες Χριστν πως ναδείξ ατ κατάλληλον ργανον πρς διάδοσιν τν θείων ατο ρχν.
Κα τοιαύτη μ πεποίθησις. πειδ μως νδεχόμενον ν πάρχωσι τινς φρονοντες τι λληνικ φιλοσοφία εναι κφρασις τς σχύος τς νθρωπίνης διανοίας κα τ τέλος κα σκοπς τν νεργειν το πνευματικο βίου το νθρώπου ν πλήρωσις τν πνευματικν ναγκν το νθρώπου κα τ πλήρωμα τν γκαρδίων ατο πόθων, τ φέρον τν εδαιμονίαν κα τν μακαριότητα, πιχειρομεν δι βραχέων ν ποδείξωμεν τος λόγους δι᾿ ος λληνικ φιλοσοφία δν δύνατο ν σκοπός, λλ συναίτιον ατιον κα ποδηγέτης πρς τν σκοπόν.
Περ το ζητήματος τούτου ερς Κλήμης δο τί λέγει:
« φιλοσοφία ζήτησις οσα τς ληθείας πρς κατάληψιν τς ληθείας, συλλαμβάνεται οκ ατία οσα καταλήψεως, λλ σν τος λλοις (ατίοις) ατία κα συνεργός, τάχα δ κα συναίτιον ατιον· ς δ νς ντος το εδαιμονεν ατίαι τυγχάνουσιν α ρεταί, πλείονες πάρχουσαι… οτω μις οσης τς ληθείας πολλ τ συλλαμβανόμενα πρς ζήτησιν ατς».
ληθς λληνικ φιλοσοφία το συναίτιον ατιον κα συνεργς κα ατία καταλήξεως τς ληθείας, οχ δ ατ λήθεια, τις δύνατο ν θεωρηθ τ τέρμα τν νεργειν τς νθρωπότητος κα τ τέλος κα σκοπς τς δράσεως ατς. ν τ καρδί το νθρώπου ναπελείπετο πάντοτε τι κενόν, περ φιλοσοφία δυνάτει ν πληρώση· φιλοσοφία ο μόνον δν γίνετο πληρωτικ το κενο της καρδίας, λλ μλλον μεγέθυνε ατ νευρίσκουσα μν τν Θεν ν τος δημιουργήμασι κα ναπτύσσουσα ν τ καρδί τν πρς ατν ρωτα, δυνατοσα μως ν προσπελάση ατ κα γκολπωθ ατόν· φιλοσοφία, λέγει Κλήμης, βλεπε τν εκόνα τς ληθείας ς ν σόπτρ ς φαντασία καθορται ν τος δασιν, κα δι διαφανν κα διαυγν σωμάτων· νθρωπότης μως θελε ν δ καθαρς, πεζήτει τν μετ το θείου νωσιν· δ φιλοσοφία ννόει μν τν Θεν κ τν θείων ατο διοτήτων, συνησθάνετο τ πειρον ατο μεγαλεον, λλ᾿ βλεπεν ατν ς ν εκόνι, δυνάτει δ ν νώση τν νθρωπόν μετ το θείου. δι τς φιλοσοφίας νόησις τν θείων διοτήτων δίδαξεν τν νθρωπον τς θικς ρετς πως δι᾿ ατν φομοιωθ πρς τ θεον· λλ᾿ διδασκαλία μόνη δυνάτει ν νυψώση τν νθρωπον μέχρι το θρόνου το Θεο πρς ν πεθύμει ν φθάση να δ ατν πρόσωπον πρς πρόσωπον· δυνάτει, διότι δυνάτει ν ρη τ μεσότειχον τ νεγερθν π τς μαρτίας μεταξ Θεο κα νθρώπων· δυνάτει, διότι δυνάτει ν διαπλάση τν π τς μαρτίας διαφθαρέντα νθρωπον στερουμένη θείας διαπλαστικς δυνάμεως· δυνάτει, διότι στερετο θείου κύρους· δυνάτει, διότι στερετο πίστεως πληροφορούσης μυστικς τν καρδίαν πρς ποδοχν τς διδασκαλίας νευ πιφυλάξεως· δυνάτει, διότι στερετο λπίδος ϊδίου, μειώτου, καθαρς παντς φόβου, πάσης μεταμελείας, λπίδος χούσης ν αυτ τ πλήρωμα τς εδαιμονίας· δυνάτει, διότι στερετο δυνάμεως πρς νακούφισιν τν καρδιν τς πασχούσης νθρωπότητος· δυνάτει, διότι στερετο τς σχύος τς Χριστιανικς γάπης τς μειβομένης π τς θείας γάπης τς δαψιλευούσης τν εδαιμονίαν κα μακαριότητα· δυνάτει, διότι στερετο πίστεως πληροφορούσης τν καρδίαν τν παδν ατς περ τς πολύτου ληθείας τν αυτς ρχν· δυνάτει, διότι στερετο θείας δυνάμεως λκούσης τν νθρωπότητα ες αυτήν· δυνάτει, διότι στερετο δυνάμεως πειθούσης ν τε τος λόγοις κα τος ργοις· δυνάτει, διότι στερετο τς μεγαλουργο δυνάμεως τς κθαμβούσης κα καταπληττούσης· δυνάτει, διότι στερετο τν κ τν νωθεν μαρτυρίων πρς πίστωσιν τς ληθείας τν αυτς λόγων· δυνάτει, διότι στερετο θείων χαρισμάτων δαψιλευομένων τος παδος π το ορανο· δυνάτει, διότι στερετο τν καρπν τς χάριτος το γίου Πνεύματος· δυνάτει, διότι στερετο γιασμο κα τς μεταδοτικς τούτου δυνάμεως· δυνάτει τέλος, διότι στερετο θείας ποκαλύψεως κα θρησκευτικο κύρους παναπαύοντος τς καρδίας τν παδν ατς. Τούτων δ πάντων δέετο νθρωπότης πως πεισθ, πως βαδίση τν εθεαν δόν, ποστ τς πλάνης, ναπλασθ, κα τύχ τς μακαριότητος· νδεια ατη τς φιλοσοφίας καθίστα ατν νίσχυρον να ποβ σκοπς κα τ τέλος το πνευματικο του νθρώπου βίου· ντεθεν πεποίθησις μν τι φιλοσοφία γένετο παιδαγωγς ες τν Χριστιανισμν ν ερίσκετο τ πλήρωμα τν λλείψεων τς φιλοσοφίας, κα τελεία κανοποίησις τν πόθων τς καρδίας το νθρώπου κα οχ σκοπς κα τελικν ριον.
τι λληνικ φιλοσοφία δν δύνατο ν εναι σκοπς κα τελικν ριον το πνευματικο βίου το νθρώπου κα τ πλήρωμα τν πόθων τς καρδίας ατο δείκνυται κα κ τς δυναμίας πως λύση κα τ ξς τρία σπουδαιότατα ζητήματα τ πασχολήσαντα π᾿ αώνων τ πνεμα τς νθρωπότητος, κα πείση ατν διστάκτως περ τς ληθείας τν αυτς λόγων. νθρωπότης πεθύμει ν γνωρίση κα πιστεύση τν ληθ Θεόν, διότι σθάνετο τν νάγκην ν προσπελάση ατ· πεθύμει ν γνωρίση κα πεισθ περ τς ξίας αυτο κα τς σχέσεως ατο πρς τ θεον· κα τρίτον πεθύμει ν γνωρίση τ περ τς αωνιότητός του. φιλοσοφία δύνατο ν γάγ τος φιλοσοφοντας πρς τν λήθειαν ς κα ν φανερώση ατος τν εκόνα τς ληθείας ς ν σόπτρ κα δι σωμάτων διαυγν κα διαφανν, λλ᾿ δυνάτει διδάσκουσα περ ατν ν πείση, κα ρη τ βάρος τ πιβαρνον τς καρδίας τν νθρώπων· πρς τ ζητήματα τατα συνεδέετο πας θικς κα πνευματικς βίος το νθρώπου, πσα ν τ βί ατο δρσις. νθρωπος πεθύμει ν πληροφορηθ κα βεβαιωθ πως κανονίσ τν θικν ατο βίον· διότι οδες π βεβαίων κα σαλευομένων ρχν, ρχν μάλιστα στερουμένων θείου κύρους οκοδομε στεῤῥῶς τν αυτο θικν βίον· φιλοσοφία δίδαξεν γιες θεωρίας, λλ᾿ οδες πείσθη ν κανονίσ τν αυτο βίον πρς τς καλς θεωρίας δι τν λλειψιν θείου κύρους κα νδομύχου πληροφορίας· o νθρωπος πεζήτει πληροφορίας ζήτει τν πόδειξιν τς ληθείας τς διδασκαλίας τς φιλοσοφίας· δ πόδειξις λειπεν. παίτησις ατη, παίτησις το πνεύματος κα τς καρδίας το νθρώπου, οσα τ προοίμιον τς συγκαταθέσεως τς καρδίας κα το νο πρς σκησιν θικο βίου, οχ δ κα τ μέσον πρς κατόρθωσιν, διότι πητοντο πάντα, σα νωτέρω δείξαμεν, πρξεν σκόπελος πρς ν εθς ξ ρχς μα ναγομένη πλησίστιος κα ναυάγει προσαράσσουσα φιλοσοφία. π τς στορίας μαρτυρουμένη δυναμία κα νικανότης πρς θικοποίησιν τς νθρωπότητος κα πρς κανοποίησιν τν κορέστων πόθων τς καρδίας κα τν παιτήσεων το νο, δεικνύει τ νεπαρκές της φιλοσοφίας πρς τ μέγα ργον το φωτισμο κα τς διαπλάσεως τς νθρωπότητος. νθρωπότης ζήτει θείαν ποκάλυψιν πως μάθη τν λήθειαν κα βεβαιωθ κα πεισθ· νθρωπότης δετο θείου διαπλάστου· δ φιλοσοφία στερετο τούτων. νθρωπότης ερεν τατα ν τ χριστιανισμ πρς ν ποδηγέτει λληνικ φιλοσοφία· ατη μ περ το ζητήματος τούτου ταπειν γνώμη.

ν θήναις τ 17 ουνίου 1896.
Πενταπόλεως ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

Πηγή : http://olympia.gr/

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου