ΤΡΙΒΩΝΙΟ

Σάββατο 13 Αυγούστου 2016

Η Ενδοξότερα θνήσκει - Αρχιμ. Καλλιστράτου Ν. Λυράκη

« Μετέστη προς την ζωήν »

H ταπεινή Κόρη της Ναζαρέτ, η αειπάρθενος Μαριάμ, αξιώθηκε να ζήσει την τιμιότερη ζωή, που έζησε ποτέ άνθρωπος! Γιατί μόνη Αυτή «εν γυναιξί» εξελέγη για να προσφέρει στον ενανθρωπήσαντα Υιό και Λόγο του Θεού τις μητρικές Της υπηρεσίες! Απέβη έτσι το Πρόσωπο της ευδοκίας αυτής της Αγίας Τριάδος! Κατέστη όντως το πιο κοντινό και στενό Πρόσωπο που συνεδέθη ποτέ με τον Κύριο του παντός!

Πρώτη Αυτή πληροφορή- θηκε από τον αρχάγγελο Γαβριήλ για τη θεία υπόσταση του μέλλοντος να γεννηθεί εξ αυτής υπερφυώς, ότι δηλαδή θα είναι ο Υιός του Θεού. Και πρώτη Αυτή άκουσε από το αρχαγγελικό στόμα το όνομα, το όποιο θα είχε ως άνθρωπος: « Καί καλέσεις τό ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν » ( Λουκ. α', 31).

Για εννέα μήνες Τον έφερε στα σπλάγχνα Της! Και όταν « ἐπλήσθησαν αἱ ἡμέραι καί ἔτεκεν τόν υἱόν αὐτῆς τόν πρωτότοκον» ( Λουκ. β', 7), με πόση στοργή θα έσκυβε επάνω Του και θα ατένιζε το θείο Βρέφος! Με πόση ευλάβεια θα Το κρατούσε στην αγκάλη Της και θα Το γαλουχούσε ως νήπιο!

Και ανέθρεψε ως παιδί το δεύτερο Πρόσωπο της Παναγίας Τριάδος η άσημη Κόρη της Ναζαρέτ! Παρακολούθησε κατόπιν όλη Του την άγια ζωή και δράση στον κόσμο. Έζησε την οδύνη του θείου Πάθους και του σταυρικού Του θανάτου ως ρομφαία, που διαπέρασε τα μητρικά Της σπλάγχνα! Αλλά και γεύτηκε η Παναγία μας την ανέκφραστη χαρά και αγαλλίαση της Ανάστασης του Υιού Της! Παραβρέθηκε στο θαύμα της καθόδου του Αγίου Πνεύματος και της ίδρυσης της Εκκλησίας στο υπερώο της Ιερουσαλήμ! Είδε και πληροφορήθηκε το θρίαμβο του Υιού Της με τη θαυμαστή εξάπλωση της Εκκλησίας στον κόσμο!

Τι απέμενε άραγε γι' Αυτήν πλέον; Πως μπορούσε να παραμένει ακόμα στη γη, η περισσότερο από όλους τους αγίους αγιασμένη, η Κεχαριτωμένη Μαρία; Γι' αυτό, όταν ήλθε η ώρα που ο Θεός ορίζει για κάθε άνθρωπο, το σώμα Της έμεινε χωρίς πνοή στο νεκρικό κρεβάτι! Και η Παναγία Μητέρα του Κυρίου μας παρέδωσε το πνεύμα Της στα χέρια του Υιού Της!

Ναι. Και την Παναγία την επισκέφτηκε ο θάνατος!

Ο θάνατος! Ο κοινός κλήρος όλων εκείνων που φέρουν την ανθρώπινη φύση. Δεν κάνει εξαίρεση ούτε και σ' αυτούς τους άγιους του Θεού. Πως ήταν δυνατό, επομένως να εξαιρεθεί και η Θεοτόκος, καίτοι υπήρξε των αγίων αγιωτέρα και ενδοξότερα των ουρανίων δυνάμεων και τιμιωτέρα των Χερουβίμ;

Ο ιερός Δαμασκηνός -στο σχετικό λόγο για την Παναγία- μας παρουσιάζει τη Θεοτόκο όχι μόνο να αποδέχεται το θάνατο, αλλά και να επείγεται να συναντήσει το Μονογενή Της- γι' αυτό και Τον παρακαλεί να δεχθεί στα θεϊκά Του χέρια την « φίλην » σ' Αυτόν ψυχή Της. Γράφει ο άγιος Πατήρ: «Στα χέρια Σου το πνεύμα μου, τέκνο μου, παραδίδω. Δέξου μου τη δική σου φίλη ψυχή, που άμεμπτη κράτησες. Σε Σένα και όχι στη γη το σώμα μου αφήνω. Φύλαξε το σώο εκείνο, το όποιο έκανες κατοικία, το οποίο διατήρησες παρθενικό και όταν γεννήθηκες. Πλησίον Σου πάρε με, για να κατοικήσω με Σένα και εγώ, με Σένα που είσαι των σπλάγχνων μου η φύτρα. Προς Σένα βιάζομαι να έλθω. Προς Σένα, ο Όποιος ήλθες και με επισκέφθηκες, χωρίς να χωρισθείς από τον Πατέρα Σου» (1).

Πόσο εκπληκτικό! Η Μητέρα της ζωής, το σκήνωμα της δόξης του Θεού, η μεγαλώνυμη Θεοτόκος, δέχεται νέκρωση!

Αλλά, γιατί η Κοίμηση της Θεοτόκου να είναι άξια και αφορμή απορίας; Ε άν ο Κύριος Ιησούς, που έγινε άνθρωπος, γεύθηκε το ποτήριο του θανάτου, πως να μη το γευθεί η Κόρη της Ναζαρέτ, που υπήρξε γυναίκα θνητή; Υπάρχει κανείς άνθρωπος, ο όποιος θα ζήσει επάνω στη γη και δεν θα πεθάνει;» (2) αναρωτιέται ο Προφήτης. Και ο απόστολος Παύλος μας βεβαιώνει: «Επιφυλάσσεται σε κάθε άνθρωπο να πεθάνει μια φορά» (3).

Εξαιτίας των παραπάνω λόγων και η Παναγία γεύθηκε τον πικρό θάνατο. Διότι, όπως σημειώνει ο άγιος Ανδρέας Κρήτης: «Εάν δεν υπάρχει, κατά το λόγιο, άνθρωπος, ο οποίος έζησε και δεν δοκίμασε θάνατο-άνθρωπος δε, και του ανθρώπου πέρα, και η υμνουμένη τώρα Παναγία, έχει δειχθεί βεβαίως τρανώς ό τι και Αυτή ξεπλήρωσε το ίδιο με μας νόμο της φύσεως, εάν όχι ίσα με μας, αλλά πάνω από μας» (4).

Αναντίρρητα, ο θάνατος είναι σκληρός. Αλλά από τη στιγμή που ο Χριστός νίκησε το θάνατο και ανέστη εκ νεκρών, ο θάνατος έπαυσε να προκαλεί τη φρίκη και την απόγνωση στους ανθρώπους. Πολύ περισσότερο ο θάνατος των αγίων δεν είναι γεγονός θλιβερό. Είναι χαρά και αγαλλίαση, διότι καταργήθηκε πλέον το κράτος του θανάτου και η ανθρώπινη φύση ντύθηκε την αθανασία. «Εγώ ο άνθρωπος θεώθηκα», γράφει ο ιερός Δαμασκηνός, «απαθανατίσθηκα εγώ ο θνητός... διότι ξεντύθηκα το ένδυμα της φθοράς και φόρεσα την αφθαρσία καθώς τυλίχθηκα την αλουργίδα της Θεότητας» (5).

Από τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό γιατί θ άνατος της « ζωαρχικής Μητέρας» του Κυρίου υπερβαίνει την έννοια του θανάτου, ώστε να μην ονομάζεται κάματος, αλλά «κοίμηση» και «θεία μετάσταση» και « εκδημία >> ή «ενδημία» προς τον Κύριο. Και εάν ακόμη λεχθή «θάνατος», όμως είναι θάνατος ζωηφόρος και «αρχή δευτέρας υπάρξεως», της αιωνίου, κατά τον ιερό Δαμασκηνό (6).

Πότε κοιμήθηκε η Θεομήτωρ; Δεν γνωρίζομε. Η Καινή Διαθήκη δεν μας δίνει πληροφορίες για το πότε γεννήθηκε η κόρη της Ναζαρέτ, αλλ' ούτε και για το πότε απέθανε. Ο άγιος Επιφάνιος Κύπρου έγραφε τα εξής σχετικά:

«Οι Γραφές δεν μας δίνουν καμιά πληροφορία για το τέλος της Θεοτόκου, ούτε εάν απέθανε, ούτε εάν δεν απέθανε1 ούτε εάν τάφηκε, ούτε εάν δεν τάφηκε » (7). Και προσθέτει χαρακτηριστικά ο αυτός πατήρ: «Αν απέθανε η αγία Παρθένος και τάφηκε, με τιμή η κοίμηση Της και με αγνεία η τελευτή και με παρθενία το στεφάνι. Αν δέχθηκε θάνατο μαρτυρικό, καθώς έχει γραφεί "την καρδιά σου θα διαπεράσει μεγάλο και οδυνηρό μαχαίρι" και τότε μεταξύ των μαρτύρων η δόξα Της και το άγιο Της σώμα με μακαριότητα αναπαύθηκε» (8).

Οπωσδήποτε ο θάνατος της Μητροπάρθενης Κόρης δεν υπήρξε ένα άδοξο γι' Αυτή γεγονός. Αυτός ο ίδιος ο Υιός Της και Σωτήρας, κατά την ώρα της Κοίμησης της Μητέρας Του ήλθε « πρός τήν οἰκείαν λοχεύτριαν »· και «υπηρετεί με δεσποτικές παλάμες την παναγία και θεϊκωτάτη Μητέρα και υποδέχεται την ιερή ψυχή» (9). Συνοδευόμενος δε από όλους τους αγγέλους και τους άγιους την αναφέρει όχι απλώς στον ουρανό, αλλ' έως αυτού του βασιλικού θρόνου Του, στα επουράνια ’για των Αγίων.

Ο ιερός Δαμασκηνός περιγράφει με πολύ στοργικό και τρυφερό τρόπο αυτήν την υποδοχή της ψυχής της Παναγίας μας εκ μέρους του Υιού Της. Μας παρουσιάζει τον Κύριο Ιησού να προσκαλεί να έλθει κοντά Του η πάναγνη Μητέρα Του, της Όποιας η αρετή υπερβαίνει σε θελκτικότητα όλα τα αρώματα. Λέει , λοιπόν, ο Νυμφίος Χριστός στην Αειπάρθενο:

«Έλα, ευλογημένη μου Μητέρα, να ξεκουρασθείς. Σήκω, έλα κοντά Μου, η ενάρετη μεταξύ των γυναικών, διότι ο χειμώνας αφού παρήλθε, ήλθε η ώρα για να κόψουμε κλαδιά. Η ωραία κοντά Μου, και μώμος δεν υπάρχει σ ε Σένα. Η ευωδία των μύρων Σου ξεπερνά όλα τα αρώματα » (10) .

Και γεμάτος θαυμασμό για τη μετάσταση Της απορεί και γράφει: «Ω πως ο ουρανός υποδέχθηκε Αυτή, που υπήρξε πλατύτερη από τους ουρανούς! Πως δέχθηκε ο τάφος Αυτήν, η οποία δέχθηκε τον Θεό! Ναι, Τη δέχθηκε, και Τη χώρεσε, διότι δεν έγινε πλατύτερη από τον ουρανό με το σωματικό Της όγκο- διότι πως ένα σώμα τριών πήχεων, που όλο και φυραίνει, θα μπορούσε να ξεπεράσει το πλάτος και το μάκρος του ουρανού; Με τη θεία χάρη όμως ξεπέρασε κάθε ύψος και πλάτος, διότι το θεϊκό είναι πέραν από κάθε σύγκριση. Ω, το ιερό και θαυμαστό και σεβάσμιο και αξιοπροσκύνητο μνήμα» (11).

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι δεν παρευρέθηκαν στην εκδημία της Παναγίας μας βασιλείς και αυτοκράτορες. Δεν συνόδευσαν την πομπή οι πρίγκιπες και οι ηγεμόνες των κοσμικών βασιλείων. Παρίσταντο όμως «οι αυτόπται του Λόγου θεράποντες», οι άγιοι Απόστολοι! Το εκφράζει ο υμνωδός, όταν ψάλλει εκ μέρους της Θεοτόκου: « Ἀπόστολοι ἐκ περάτων, συναθροισθέντες ἐνθάδε, Γεθσημανή τῷ χωρίω, κηδεύσατέ μου τό σῶμα. Καί σύ Υἱέ καί Θεέ μον, παράλαβέ μου τό πνεῦμα » (12).

Αλλά και στους αίνους ομολογούμε: « Ἐκ περάτων, συνέδραμον, Ἀποστόλων οἱ πρόκριτοι, θεαρχίῳ νεύματι τοῦ κηδεύσαί Σε· καί ἀπό γῆς αἰρομένην Σέ πρός ὕψος θεώμενοι, τήν φωνήν τοῦ Γαβριήλ ἐν χαρά ἀνεβόων Σου, χαῖρε ὄχημα τῆς Θεότητος ὅλης, Χαῖρε, μόνη τά επίγεια τοῖς ἄνω τῷ τοκετῷ Σον συνάψασα» (13) .

Και ήταν φυσική αυτή η σύναξη -«εκ περάτων» της γης- των Αγίων Αποστόλων, με σκοπό να αποδώσουν την αρμόζουσα τιμή στην Πάναγνη Μητέρα του θείου Διδασκάλου τους. Και τούτο, διότι ο ενταφιασμός της Θεοτόκου μόνο των άξιων Αποστόλων ήταν καθήκον.

Έπρεπε να προπέμψουν οι οικείοι και οι μαθητές τη Μητέρα του Διδασκάλου. Αυτοί ενετύλιξαν το σεπτό σώμα Της με τη σινδόνα και το ενταφίασαν.

Αυτή η πράξη των αγίων Αποστόλων υπήρξε απόλυτα σύμφωνη και με την προτύπωση της Θεοτόκου με την Κιβωτό της Π. Διαθήκης και την ερμηνεία της. Γι' αυτό και ο ιερός Δαμασκηνός, υπενθυμίζοντας την προτύπωση, γράφει:

«Εσένα, την αληθινή Κιβωτό του Κυρίου και Θεού, σήκωσαν στους ώμους η σύναξη των Αποστόλων, καθώς κάποτε οι ιερείς την Κιβωτό, που ήταν η προτύπωσή Σου, Σένα ακούμπησαν στον τάφο και Σένα έστειλαν με αυτόν, σαν να ήταν κάποιος Ιορδάνης, στην αληθινή γη της επαγγελίας, ναι, την "άνω Ιερουσαλήμ", τη μητέρα όλων των πιστών, αυτήν "που τεχνούργησε και έπλασε ο Θεός" (14).

Κατά την παράδοση της Εκκλησίας μας - την οποία αναφέρει ο αρχιεπίσκοπος Ιεροσολύμων Γιουβενάλιος, όταν βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη για την Δ' Οικουμενική Σύνοδο της Χαλκηδόνας (451 μ.Χ.) - κατέφθασε στη βασίλισσα Πουλχερία, μετά την ταφή της Αειπαρθένου Μαρίας, ένας από τους αγίους Αποστόλους, που δεν κατόρθωσε να είναι παρών την ήμερα της ταφής Της, και ζήτησε να προσκυνήσει το « θεοδόχον σώμα» Της. Τότε « ἤνοιξαν τήν σορόν », αλλά « τό μέν σῶμα Αὐτῆς τό πανύμνητον οὐδαμῶς εὑρεῖν ἠδυνήθησαν »· βρήκαν μόνο « τά ἐντάφια Αυτῆς ». Και αφού δοκίμασαν « ἄφατον εὐωδίαν ἠσφαλίσαντο τήν σορόν ». Γεμάτοι έκπληξη από « τό τοῦ μυστηρίου θαῦμα » σκέπτονταν αυτό μόνο: " Ὅπως ὁ Θεός Λόγος καί Κύριος τῆς δόξης εὐδόκησε «κατ' ἰδίαν ὑπόστασιν » να σαρκωθεί και να γίνει άνθρωπος « ἐξ Αὐτῆς » και να γεννηθεί με σάρκα, και όπως «μετά τόν τόκον » διαφύλαξε άφθορη την παρθενία Της, έτσι πάλι ο Ίδιος « εὐδόκησε καί μετά τήν ἐντεῦθεν ἀποβίωσιν » της Θεοτόκου να τιμήσει « τό ἄχραντον καί ἀ μίαντον σῶμα Της» με την αφθαρσία και την μετάθεση του στη αιωνιότητα «προ της κοινής και καθολικής αναστάσεως» (15).

Ο άγιος Νικόδημος ο αγιορείτης ομιλεί όμως περί αναστάσεως της Θεοτόκου την τρίτη ημέρα μετά την Κοίμηση Της. Λέγει το εξής:

«Το να αναστηθεί από των νεκρών η Παναγία και να αναληφθεί με το σώμα και να είναι ήδη ζωντανή στους ουρανούς το δεχόμαστε, διότι αυτό είναι « ἀσυγκρίτως θεομητροπρεπέστερον τοῦ νεκράν αὐτήν εἶναι », δηλαδή από του να μένει « τό ἄχραντο σῶμα Της νεκρόν » στην γη, « ὡς χωρισμένον τῆς ζωοποιούσης αὐτό ἁγιωτάτης ψυχῆς » (16).

Σεβόμενοι βέβαια την άποψη του αγίου Νικόδημου, οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι η Ορθόδοξη Ανατολική Εκκλησία μας δεν δίδαξε ότι η Θεοτόκος ανελήφθη με το πανάσπιλο σώμα Της στον ουρανό και ότι μετέστη με αυτό στην αΐδιο δόξα και μακαριότητα. Διότι ούτε η Αγία Γραφή, ούτε η Αποστολική Παράδοση αναφέρουν το γεγονός αυτό. Για το γεγονός αυτό δίνουν διάφορες λεπτομέρειες μόνο τα Απόκρυφα, και αυτά τον τέταρτο αιώνα.

Στην Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία «πρώτη μνεία» περί της Μεταστάσεως της Θεοτόκου γίνεται σε κάποιο λόγο, ο όποιος αποδίδεται «ψευδώς εις το Μόδιστον των Ιεροσολύμων (700)» (17).

Η γιορτή της κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Ορθόδοξη Εκκλησία άρχισε να γιορτάζεται από τον έκτο αιώνα. Το γεγονός αυτό οφείλεται στο ότι οι τρεις λόγοι του ιερού Δαμασκηνού δεν αναφέρονται στη Μετάσταση, αλλά « εἰς τήν Κοίμησιν τῆς Πανυμνήτου καί ὑπερενδόξου εὐλογημένης Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καί Ἀειπαρθένου Μαρίας» (18).

Και ο άγιος Επιφάνιος Κύπρου -μένοντας πιστός στη σιωπή των Γραφών ως προς το τέλος της Θεοτόκου- αφήνει μετέωρη τη σκέψη μας ως προς το θέμα αυτό, ενώ παράλληλα εξηγεί τον πιθανό λόγο για τον όποιο ο Θεός θέλησε να ταφεί στην σιωπή το μυστήριο του θανάτου της Παναγίας μας. Σημειώνει, λοιπόν, ο άγιος Επιφάνιος :

«Πέθανε η αγία Παρθένος και έχει θαφτεί, με τιμή αυτής η κοίμηση (...) με μαρτυρία η δόξα Της, και με μακαρισμούς το άγιο Της σώμα (...). Το τέλος Της κανείς δεν γνωρίζει. Αλλά και εάν νομίζουν μερικοί ότι κάνουν λάθος, να ζητήσουν μαρτυρίες από την Αγία Γραφή, και θα βρουν ότι δεν αναφέρεται ο θάνατος της Μαρίας. Ούτε εάν πέθανε, ούτε εάν δεν έχει πεθάνει· ούτε εάν έχει θαφτεί·(...) απλώς σιώπησε η Γραφή για το υπερβολικό του θαύματος, για να μην οδηγήσει σε έκπληξη τη διάνοια των ανθρώπων. Διότι εγώ δεν τολμώ να πω, αλλά σκεπτόμενος να ασκώ σιωπή(...) δεν λέω ότι έμεινε αθάνατη- αλλά δεν πείθομαι, εάν έχει πεθάνει. Διότι υπερέβαλε η Γραφή τη διάνοια την ανθρώπινη, και την άφησε μετέωρη για το σκεύος το τίμιο και εξοχότατο· για να μην υποπτευθεί κάποιος περί Αυτής σαρκικά πράγματα» (19).

Επιπλέον η Ορθόδοξη αγιογραφία εικονογραφεί την « Κοίμησιν της Θεοτόκου» και όχι την « ανάληψίν » Της. «Η Θεομήτορ ιστορείται νεκρά, εξαπλωμένη επί φερέτρου » (20).

«Τίμιος ὁ θάνατος τῶν ὁσίων ἐνώπιον τοῦ Κυρίου» ( Ψαλμ. ριε', 6). Ομολογουμένως τιμιότατος υπήρξε ο θάνατος της Υπεραγίας Θεοτόκου. Το διαλαλεί η Παράδοση, η οποία παρουσιάζει την Παναγία μας να μεταβαίνει προς την πραγματική Ζωή με τη σεπτή Της Κοίμηση· και ενώ κυκλώνεται από το νέφος των ουρανίων Δυνάμεων και των αγίων Αποστόλων, παραδίδει την αγία και ακηλίδωτη ψυχή Της στον Υιό και Θεό Της. Κι οι εμπνευσμένοι υμνωδοί της Εκκλησίας μας ψάλλουν:

«Την Ζωήν ἡ κυήσασα, πρός τήν Ζωήν μεταβέβηκας, τῇ σεπτῇ Κοιμήσει Σον, τήν ἀθάνατον, δορυφορούντων ἀγγέλων Σοι, Ἀρχῶν καί Δυνάμεων, Ἀποστόλων, Προφητῶν, καί ἁπάσης τῆς κτίσεως δεχόμενου τε ἀκηράτοις παλάμαις τοῦ Υἱοῦ Σον τήν ἀμώμητον ψυχήν Σον, Παρθενομῆτορ Θεόνυμφε » (21). .

Και τα αναρίθμητα πλήθη των πιστών, που κατακλύζουν τους ιερούς Ναούς κατά την ένδοξη γιορτή της Κοιμήσεως Της, διακηρύττουν την εγκόσμιο και υπερκόσμιο δόξα της Θεοτόκου:

« Τῇ ἐνδόξω Κοιμήσει Σου οὐρανοί ἐπαγάλλονται, καί ἀγγέλων γέγηθε τά στρατεύματα· πᾶσα ἡ γῆ δέ εὐφραίνεται, ὠδήν Σοι ἐξόδιον προσφωνοῦσα τῇ Μητρί, Τοῦ τῶν ὅλων δεσπόζοντος, ἀπειρόγαμε Παναγία Παρθένε, ἡ τό γένος τῶν ἀνθρώπων ρυσαμένη προγονικῆς ἀποφάσεως » (22) .

Με πάλλουσα δε από συγκίνηση καρδιά κάθε ευσεβής πιστός μυστικά δέεται προς τη Μητέρα όλων των ανθρώπων: « Τήν πᾶσαν ἐλπίδα μου εἰς Σε ἀνατίθημι...».

________________________

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

(1) « Εἰς χεῖρας σου, τέκνον, τό πνεῦμα μου παρατίθημί · δέξαι μου τήν σήν φίλην ψυχήν, ἥν ἐτήρησας ἄ μεμπτον σοι τόν ἐ μόν σῶμα καί οὐ τῇ γῇ παραδίδω· φύλαξον σῶον, ὅ κατοικῆσαι ηὐδόκησας καί γεννηθείς παρθένον ἐτήρησας · πρός σέ μέ μετάστησον , ἵ ν ' ὅπου εἶ σύ, τῶν ἐμῶν σπλάγχνων τό κύημα, ἔσομαι κἀγώ σοι συνέστιος · πρός σέ γάρ ἐπείγομαι τόν πρός ἐμέ ἀδιαστάτως τοῦ Πατρός καταφοιτήσαντα » (Ρ. G. 96, 736).

(2). « Τίς ἐστιν ἄνθρωπος, ὅς ζήσεται καί οὔκ ὄ ψεται θάνατον;» ( Ψαλμ. πη', 49).

(3). « Ἀπόκειται τοῖς ἀνθρώποις ἅπαξ ἀποθανεῖν » (Εβρ. θ΄, 27).

(4). « Εἰ γάρ οὐκ ἐστί, κατά τό λόγιον, ἄνθρωπος ὅς ζήσεται καί οὐκ ὄψεται θάνατον ἄνθρωπος δε καί ἀνθρώπου ἐ πέκεινα καί ἡ νῦν ὑμνούμένη (η Παναγία), δέδεκται δήπου τρανῶς ὡς καί αὕτη τόν ἡμῖν ἐκπεπλήρωκε νόμον τῆς φύσεως εἰ καί μή καθ' ἡμᾶς ἴσως, ἀλλ ' ὑπέρ ἡμᾶς » (Ρ G. 97, 1053).

(5). « Τεθέωμαι ὁ ἄνθρωπος, ὁ θνητός ἠ θανάτισμαι, την φθοράν ἀπημφίεσμαι, τήν ἀ φθαρσίαν περίκειμαι τῇ περιβολῇ τῆς Θεότητος » (Ρ G . 96, 725).

(6). Ρ G 96, 716 ΑΒ C.

(7). « Ζητήσωσι τά ἴχνη τῶν Γραφῶν καί εὕρωσιν οὔτε θάνατον Μαρίας, οὔτε εἰ τέθνηκεν, οὔτε εἰ μή τέθνηκεν οὔτε εἰ τέθαπται, οὔτε εἰ μή τέθαπται » (Ρ G 42, 716).

(8). « Ἤτοι ἄν ἀπέθανεν ἡ ἁγία Παρθένος, καί τέθαπται, ἐν τιμῇ αὐτῆς ἡ κοίμησις, καί ἐν ἀγνεία ἡ τελευτή καί ἐν παρθενίᾳ ὁ στέφανος· ἤτοι ἄν ἀνηρέθη, καθώς γέγραπται " καί τήν ψυχήν αὐτῆς διελεύσεται ρομφαῖα " ἐν μάρτυσιν αὐτῆς τό κλέος, καί ἐν μακαριστῷ τό ἅγιον αὐτῆς σῶμα » (Ρ G 43, 737).

(9). « Δεσποτικαῖς παλάμαις τῇ παναγίᾳ ταύτῃ καί θειοτάτη οἵα μητρί λειτουργῶν τήν ἱεράν ψυχήν ὑποδέχεται » (Ρ G 96, 705).

(10). « Δεῦρο, εὐλογημένη μου Μήτηρ, εἰς τήν ἀνάπαυσίν μου ἀκούσασα. Ἀνάστα, ἐλθέ, ἡ πλησίον μου, ἡ καλή μου, ἡ καλή ἐν γυναιξίν, ὅτι ἰδού ὁ χειμών παρῆλθεν, ὁ καιρός τῆς τομῆς ἔφθασε. Καλή ἡ πλησίον μου, καί μῶμος οὐκ ἐστίν ἐν σοι. Ὀσμή μύ ρων σου ὑπέρ πάντα τά ἀρώματα » (Ρ G 96, 736).

(11). «Ὤ, πῶς οὐρανός ὑπεδέξατο τήν πλατυτέρα οὐρανῶν χρηματίσασαν·πῶς δέ τάφος τό τοῦ θεοῦ δοχεῖον ἐχώρησε · καί ἐδέξατο, καί κεχώρησεν. Οὐ γάρ σω ματικοῖς ὄγκοις οὐρανοῦ πλατύτερον χωρίον ἐγένετο · πῶς γάρ τό τρίπηχον τό ἀεί λεπτυνόμενον σῶμα, εὕρεσί τε καί μήκεσιν οὐρανοῦ παραβληθῆναι δυνήσεται ; Τῇ δέ χάριτι μᾶλλον διά ὕψους καί πλάτους τό μέτρον ὑ περηκόντισε " τό γάρ θεῖον ἀσύγκριτον. "Ὤ, ἱεροῦ καί θαυμαστοῦ καί σεβασμίου καί προσκυνητοῦ μνήματος» (Ρ G 96, 720).

(12). « Oἱ Ἀπόστολοι, ἀφοῦ συναθροισθήκατε ἐδῶ στό χωρίο Γεσθημανῆ, κηδεύσατέ μου τό σῶμα. Καί σύ Υἱέ καί Θεέ μου, παράλαβε μου τήν ψυχή».

(13). «Από τα πέρατα του κόσμου έτρεξαν οι πρόκριτοι Απόστολοι, με το νεύμα του Θεού για να Σε κηδεύσουν και από τη γη υψωμένη προς τα άνω, ενώ Την έβλεπαν, με την προσφώνηση του Γαβριήλ με χαρά Σε εφώναζαν Χαίρε όχημα όλης της Θεότητας" Χαίρε, μόνη που με τον τοκετό Σου σύναψες τα επίγεια με τα ουράνια».

(14). « Σέ τῶν Ἀποστόλων ὁ δῆμος τήν ἀληθῆ κιβωτόν Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἐπί τῶν ὤμων ἀράμενος, ὡς πάλαι ποτέ οἱ ἱερεῖς τήν τυπικήν κιβωτόν, καί ἐν τάφῳ θέμενοι δι' αὐτοῦ ὡς δι' Ἰορδανοῦ τινός ἐπί τήν ἀληθῆ τῆς ἐπαγγελίας παρέπεμπον γῆν, τήν ἄνω φημί Ἱερουσαλήμ, τήν πάντων τῶν πιστῶν μητέρα, ἧς τεχνίτης καί δημιουργός ὁ Θεός» (Ρ G 96, 717-720).

(15). Ρ G 96, 741 Β, 728 C .

(16). Νικόδημου Αγιορείτου : « Ἑρτοδρόμιον », σελ. 653.

(17). Π. Ν. Τρεμπέλα: Δογματική τῆς Ὀ ρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας, τόμος Β' σελ. 215-216.

(18). Ρ G 96, 700, 721, 753.

(19). « Ἀπέθανεν ἡ ἁγία Παρθένος καί τέθαπται, ἐν τιμῇ αὐτῆς ἡ κοίμησις (...) ἐν μάρτυσιν αὐτῆς τό κλέος, καί ἐν μακαρισμοῖς τό ἅγιον αὐτῆς σῶμα (,..). Τό τέλος Αὐτῆς οὐδείς ἔγνω. Ἀλλά καί εἰ δοκοῦσί τίνες ἐσφάλθαι, ζητήσωσι τά ἴχνη τῶν Γραφῶν, καί εὕρωσιν ἄν οὔτε θάνατον Μαρίας, οὔτε εἰ τέθνηκεν, οὔτε εἰ μή τέθνηκεν οὔτε εἰ τέθαπται· (...) ἁπλῶς ἐσιώπησεν ἡ Γραφή, διά τό ὑπερβάλλον τοῦ θαύματος, ἵνα μή εἰς ἔκπληξιν ἀγάγῃ τήν διάνοιαν τῶν ἀνθρώπων. Ἐγώ γάρ οὐ τολμῷ λέγειν, ἀλλά διανοούμενος σιωπήν ἀσκῶ (...) οὐ λέγω ὅτι ἀθάνατος ἔμεινεν ἀλλ' οὔτε διαβεβαιοῦμαι ὅτι τέθνηκεν. Ὑπερέβαλε γάρ ἡ Γραφή τόν νοῦν τόν ἀνθρώπινον, καί ἐν μετεώρῳ εἴασε διά τό σκεῦος τό τίμιον καί ἐξοχώτατον · ἵνα μή τίς ἐν ὑπονοίᾳ γένηται περί αὐτῆς σαρκικῶν πραγμάτων» (Ρ G 42, 737 Α, 716 Β C ).

(20). Κ. Καλοκύρη : «Μαρία» (εικονογραφία) Θ.Η.Ε. τόμος 8ος, σελ. 700.

(21). «Συ η οποία γέννησες τη Ζωή (τον Χριστό), προς τη Ζωή έχεις μεταβεί, με τη σεπτή Σου Κοίμηση, την αθάνατη, ενώ δορυφορείσαι από αγγέλους. Αρχές και Δυνάμεις, Αποστόλους, Προφήτες, και όλη την κτίση που γίνεται δεκτή από τα καθαρά χέρια του Υιού σου η άμωμη ψυχή Σου, Παρθενομήτορ Θεόνυμφε ».

(22). «Με την ένδοξη Κοίμηση Σου οι ουρανοί χαίρονται, και των αγγέλων τα στρατεύματα πανηγυρίζουν και όλη η γη ευφραίνεται, με εξόδιο ύμνο στη Μητέρα Εκείνου, που δεσπόζει όλων των ανθρώπων Συ που είσαι άπειρη από γάμο, Παναγία Παρθένε, εκείνη που λυτρώνεις το ανθρώπινο γένος από την προγονική απόφαση».

ΠΗΓΗ : Αρχιμ. Καλλιστράτου Ν. Λυράκη, Η Παρθενομήτωρ, εκδ. Αποστολική Διακονία, Αθήνα 2003, σσ. 256-268.

Θαύματα τῆς Παναγίας ἀπὸ τὸν γέροντα Παΐσιο - Τοῦ Ἱερομονάχου Ἰσαάκ

Παναγία ἡ Βλαχερνίτισσα, Ἱ. Μονὴ Ἁγίας Αἰκατερίνης, Ὄρος Σινᾶ, 13ος αἰ.

Ὑπόσχεση τῆς Παναγίας

Ὁ Γέροντας εἶδε στὸν ὕπνο του ὅτι θὰ πήγαινε μακρινὸ ταξίδι καὶ ἑτοίμαζε τὰ χαρτιά του. Ἦταν καὶ ἄλλοι ἄνθρωποι καὶ ὅτι ἑτοίμαζαν καὶ αὐτοὶ τὰ δικά τους. Παρουσιάστηκε τότε μιὰ ὡραία, μεγαλοπρεπὴς γυναίκα, ντυμένη στὰ χρυσά. Τοῦ πῆρε τὰ χαρτιά, τὰ ἔβαλε στὸν κόρφο της καὶ τοῦ εἶπε ὅτι αὐτὴ θὰ τὰ τακτοποιήσει, ἀλλὰ ἀκόμη δὲν εἶναι καιρὸς νὰ φύγη, εἶναι νωρίς. Προηγουμένως ὁ Γέροντας εἶχε προσευχηθῆ: «Παναγιά μου, τὸ διαβατήριο καὶ τὰ χαρτιά μου δὲν εἶναι ἕτοιμα», μὲ συναίσθηση ὅτι εἶναι ἀνέτοιμος νὰ ἀναχωρήση γιὰ τὴν ἄλλη ζωή. Ὅταν ὕστερα ἀπὸ λίγο καιρὸ πῆγε στὰ Ἱεροσόλυμα, στὴν Γεθσημανή, μὲ ἔκπληξη ποὺ διαπίστωσαν καὶ οἱ συνοδοί του, ἀντίκρυσε στὸ πρόσωπο τῆς εἰκόνος τῆς Παναγίας τῆς Ἱεροσολυμίτισσας τὴν «Κυρία» ποὺ εἶχε δεῖ στὸ ὄνειρό του. Ἔτσι συνειδητοποίησε ὅτι Αὐτὴ ποὺ τοῦ παρουσιάστηκε ἦταν ἡ Παναγία καὶ τὸ μεγάλο ταξίδι ἦταν ἡ ἀναχώρηση ἀπ’ αὐτὴ τὴν ζωή, ἀλλὰ ἀκόμη δὲν ἦταν ἡ ὥρα.

Εὐλογίες ἀπὸ τὴν Παναγία

Διηγήθηκε ὁ Γέροντας: «Ἦταν Δεκαπενταύγουστος. Ὕστερα ἀπὸ τὴν θεία Λειτουργία μὲ ἔστειλε ὁ Γέροντας γιὰ μιὰ ἐργασία. Ἤμουν ἐξαντλημένος ἀπὸ τὴ νηστεία καὶ τὴν προηγούμενη ἀγρυπνία, καὶ μετὰ τὴν θεία Λειτουργία δὲν ἔφαγα, γιατὶ δὲν μοῦ εἶπε ὁ Γέροντας. Ἔφθασα στὴν Ἰβήρων καὶ περίμενα τὸ «μοτόρι» (καραβάκι). Ἐνῷ θὰ ἐρχόταν τὸ μεσημέρι, ἔφθασε τὸ βράδυ καὶ ἀκόμα νὰ φανῆ. Ἤμουν τελείως ἐξαντλημένος. Λέω νὰ κάνω ἕνα κομποσχοίνι στὴν Παναγία κάτι νὰ μοῦ οἰκονομήση. Ἀλλὰ μετὰ λέω στὸν ἑαυτό μου: «Βρὲ χαμέ-νε, γιὰ τέτοια μικροπράγματα θὰ ἐνοχλεῖς τὴν Παναγία;». Δὲν πρόλαβα νὰ τελειώσω καὶ ἔρχεται ἕνας ἀδελφὸς ἀπὸ μέσα. Μοῦ δίνει ἕνα δεματάκι καὶ λέει: «Νά, ἀδελφέ, γιὰ τὴν χάρι τῆς Κυρίας Θεοτόκου». Τὸ ἄνοιξα. Εἶχε μέσα μισὸ ψωμάκι, σύκα καὶ σταφύλια. Μόλις κρατήθηκα ἀπὸ τὰ κλάματα μέχρι νὰ φύγη ὁ ἀδελφός». Αὐτὸ συνέβη στὸ κιόσκι τῆς Ἰβήρων. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβε ἀμεσώτερη πείρα τῆς θεομητορικῆς προνοίας στὸν Ἀρσανὰ τοῦ αὐτοῦ Μοναστηριοῦ. Τὰ δύο γεγονότα ἔχουν μεταξύ τους πολλὲς ὁμοιότητες ἀλλὰ καὶ ἀρκετὲς διαφορές. Καὶ στὴν δεύτερη περίπτωση ἦταν ἄγρυπνος καὶ νηστικὸς καὶ περίμενε τὸ «μοτόρι». Διηγήθηκε ὁ Γέροντας: «Ἀπὸ τὴν ἐξάντληση δὲν αἰσθανόμουν καλά. Φοβήθηκα νὰ μὴν λιποθυμήσω ἐκεῖ καὶ μὲ δοῦν οἱ ἐργάτες. Γι’ αὐτὸ ἔκανα κουράγιο καὶ πῆγα πίσω ἀπὸ μιὰ ντάνα ξύλα». Σκέφθηκα πρὸς στιγμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Παναγία καὶ ἀμέσως εἶπα στὸν ἑαυτό μου: «Ἄθλιε, τὴν Παναγία γιὰ τὸ ψωμάκι τὴν ἔχουμε;». »Καὶ μόλις εἶπα αὐτό, νά ἡ Παναγία καὶ μοῦ ἔδωσε ζεστὸ ψωμὶ καὶ σταφύλι! Ἔ, ἀπὸ κεῖ καὶ πέρα μετά...». Κάποιος, τὸν ὁποῖον ὁ Γέροντας θεράπευσε ἀπὸ ἀνίατη ἀσθένεια, ἀκούγοντας τὴν διήγηση, ρώτησε ἔκπληκτος:

– Καλά, Γέροντα, μετὰ ποὺ ἔφαγες τὶς

ρόγες τοῦ σταφυλιοῦ, τὸ κοτσάνι σοῦ

ἔμεινε στὸ χέρι;

- Καὶ τὸ κοτσάνι καὶ ψίχουλα, ἀπάντη-

σε μὲ ἔμφαση.

Νυκτερινὴ ἐπίσκεψη τῆς Παναγίας

Δύο εὐλαβεῖς γυναῖκες ἀπὸ τὴν Κόνιτσα, ἡ κυρία Πόπη Μουρελάτου καὶ ἡ κυρία Πηνελόπη Μπαρμπούτη, βοηθοῦσαν στὴν καλλιέργεια τοῦ κήπου. Ἕνα βράδυ, μετὰ τὸ Ἀπόδειπνο, πῆγαν στὸν ξενώνα καὶ ἔπεσαν νωρὶς νὰ κοιμηθοῦν. Ξύπνησαν, ὅταν ἄκουσαν νὰ χτυπᾶ τὸ σήμαντρο. Βγῆκαν ἔξω ἀπὸ τὸ δωμάτιο. Εἶδαν τὸν Γέροντα νὰ βγαίνη ἀπὸ τὸ Κελλί του καὶ μάλιστα τὶς εἶπε: «Εὐλογημένες, δὲν σᾶς εἶπα νὰ μὴ χτυπᾶτε τὴ νύχτα τὸ σήμαντρο;». Μὲ ἀπορία ἀπάντησαν ὅτι αὐτὲς δὲν ἔκαναν κάτι τέτοιο, καὶ συγχρόνως βλέπουν μιὰ γυναίκα νὰ ἐξαφανίζεται μέσα στὴν Ἐκκλησία. Τὴν εἶδαν ἀπὸ τὸ πλάι, δηλαδὴ ἀπὸ τὸν ὦμο καὶ κάτω, τὸ χέρι της καὶ τὸ μαφόριο. Ἦταν ἡ Παναγία, ποὺ ἡ νυχτερινὴ ἐπίσκεψή της ἀναγγέλθηκε μὲ τὸ αὐτόματο χτύπημα τοῦ σημάντρου. Ὁ Γέροντας, ἐνῷ μέχρι τότε μιλοῦσε δυνατά, ὕστερα ἀπὸ εὐλάβεια καὶ δέος, ἔκανε σιωπηλὰ νόημα στὶς δύο γυναῖκες νὰ πᾶνε στὸ δωμάτιό τους, καὶ ὁ ἴδιος μπῆκε στὸ Κελλί του. Κατὰ τὶς δώδεκα τὰ μεσάνυχτα τὶς φώναξε στὴν Ἐκκλησία καὶ ἔκαναν Παράκληση. Ἔπειτα τὶς εἶπε: «Σᾶς ἀξίωσε ὁ Θεὸς καὶ εἴδατε τὴν Παναγία, ἀλλὰ δὲν θὰ τὸ πεῖτε πουθενά».

ΠΗΓΗ : + ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΙΣΑΑΚ, ΒΙΟΣ ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ 2004. σσ. 114, 142, 291.

Περὶ τῆς ἀνεκφράστου ὡραιότητος τῆς Ἀειπαρθένου - Τοῦ Μοναχοῦ Ἀγαπίου τοῦ Κρητός

Παναγία ἡ Ἐγγυήτρια, σπήλαιο τοῦ Ἁγ. Ἀθανασίου τοῦ Ἀθωνίτου, Ἅγιον Ὄρος. Κατὰ τὴν παράδοση ἡ εἰκόνα ποὺ προσκύνησε ἡ Ὁσία Μαρία ἡ Αἰγυπτία.

Εἰς τὸ Παρίσιον ἦτον ἕνας ἐνάρετος κληρικὸς σοφὸς ἄνθρωπος, ὅστις μὲ τὴν καλλιγραφίαν ἐπορεύετο. Οὗτος οὖν ὁ ἁγιώτατος ἄνθρωπος εἶχε πολλὴν εὐλάβειαν εἰς τὴν Παναγίαν, καὶ ἐπεθύμα νὰ ἰδῇ εἰς τοῦτον τὸν κόσμον τὴν ἔνδοξον αὐτῆς ὡραιότητα. Ἔχοντας οὖν τὸν πόθον αὐτὸν ἱκανὸν καιρόν, καὶ πολλάκις περὶ τούτου τῷ Θεῷ προσευξάμενος, ἐπήκουσεν αὐτοῦ ὁ τὸ θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὸν ποιῶν Κύριος, καὶ ἦλθεν Ἄγγελος οὐρανόθεν, καὶ λέγει του. Ἡ Βασίλισσα τῆς οἰκουμένης ἐπήκουσε τῆς δεήσεώς σου, καὶ ἀπέστειλέ με νὰ σοῦ εἰπῶ νὰ ἑτοιμασθῇς, καὶ τὴν Κυριακὴν τῇ ὥρᾳ τοῦ Ὄρθρου ἔρχεται νὰ τὴν ἰδῇς, πόσην ὡραιότητα ἔχει, καὶ πάλιν ὄχι ὁλοκλήρως, καθὼς εἶναι εἰς τοὺς Οὐρανούς, ἀλλὰ ὅσον χωρεῖ νὰ ἰδῇ ἡ φύσις τῆς ἀνθρωπότητος· πλὴν γίνωσκε, ὅτι ἀπὸ τὴν τόσην λαμπρότητα ἔχεις νὰ ὑστερηθῇς τοῦ φωτὸς νὰ μείνῃς ὁλότυφλος. Ὁ δὲ ἀπεκρίνατο. Μετὰ χαρᾶς καὶ ἀγαλλιάσεως στέργω νὰ ζημιωθῶ τὸ πρόσκαιρον φῶς, μόνον νὰ καταξιωθῶ νὰ ἰδῶ τὴν γλυκυτάτην ὄψιν καὶ λαμπρότητα τῆς Κυρίας μου.

Ἀφοῦ δὲ ὁ Ἄγγελος ἀνεχώρησεν, ἔμεινεν ὁ Κληρικὸς διαλογιζόμενος, καὶ ἐδίσταζεν ἀπὸ ὀλιγοπιστίαν, λέγων ταῦτα καθ’ ἑαυτόν. Πῶς νὰ πορεύσω τὴν ζωήν μου τυφλός, ὁποῦ δὲν δύναμαι πλέον νὰ γράφω, ἢ νὰ κάμνω ἄλλην ὑπηρεσίαν τοῦ σώματος· Ταῦτα ἐνθυμούμενος ἐμελέτα νὰ κλείσῃ τὸν ἕνα ὀφθαλμόν, καὶ μὲ τὸν ἄλλον νὰ ἴδῃ τὴν Ὑπεραγίαν, διὰ νὰ μὴ τυφλωθῇ τελείως. Ὅταν οὖν ἦλθεν ἡ ὡρισμένη ὥρα, ἐπέστη ἐνώπιον αὐτοῦ ἡ Παντάνασσα μὲ τοσαύτην λάμψιν καὶ ὡραιότητα, ὁποῦ γλῶσσα ἀνθρώπου δὲν δύναται νὰ εἰπῇ οὔτε νὰ καταλάβῃ. Ἀφοῦ γοῦν τὴν ἐστοχάσθη ὀλίγον διάστημα μὲ τὸ ἕνα ὄμμα, ἐκπληττόμενος τοιαύτην δόξαν καὶ τοιαύτην μεγαλοπρέπειαν, ἤνοιξε καὶ τὸν ἕτερον ὀφθαλμόν, διὰ νὰ ἀπολαύσῃ περισσοτέραν εὐφροσύνη καὶ ἀγαλλίασιν· ἀλλὰ παρευθὺς ἀνελήφθη ἡ Δέσποινα. Αὐτὸς δὲ ἔμεινε μονόφθαλμος· ἤγουν τὸ ἕνα, ὁποῦ εἶχε κλεισμένον, ἔμεινε ὑγιὲς καὶ τὸ ἄλλο, ὁποῦ εἶδε τὴν λάμψιν ἐτυφλώθη ὁλότελα. Τότε γοῦν μεμφόμενος τὴν ὀλιγοπιστίαν αὐτοῦ, ἐκατηγόρα τοῦ λόγου του λέγοντας. Οἴμοι τῷ ἄφρονι, πῶς ὑστερήθην τοιαύτης δόξης καὶ ἀπολαύσεως; διατί νὰ μὴ κυττάξω μὲ τὰ δύο ὄμματα, νὰ ἀπολαύσω τοσαύτην ἡδύτητα, καὶ ἂς ἤθελα μείνῃ ὁλότυφλος; ὢ Θεέ μου ἀξίωσόν με νὰ τὴν ἰδῶ ἄλλην μίαν φοράν, καὶ ἂς ὑστερηθῶ καὶ τὸ ἐπίλοιπον φῶς. Ἔκαμεν οὖν προσευχὴν πολλάκις πρὸς τὴν Παρθένον μετὰ δακρύων καὶ νηστειῶν δεόμενος νὰ τοῦ ἐμφανισθῇ δεύτερον. Τότε πάλιν ἔρχεται Ἄγγελος Κυρίου, καὶ λέγει του· Ἡ Παντάνασσα εὐσπλαγχνίσθη τὸν πόνον σου καὶ τὰ δάκρυα, καὶ καταδέχεται νὰ ἔλθῃ πάλιν νὰ τὴν ἰδῇς, ἐπειδὴ στέργεις νὰ μείνῃς ὁλότυφλος δι’ ἀγάπην της. Ὁ δὲ εἶπεν· Ὑπερευχαριστῶ τὴν χάριν της, καὶ προσκυνῶ, καὶ δοξάζω την, ὁποῦ μοῦ κάμνει τοσαύτην εὐεργεσίαν, καὶ οὐ μόνον τὸ φῶς τῶν ὀμμάτων νὰ ζημιωθῶ, ἀλλὰ καὶ χεῖρας καὶ πόδας καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τοῦ σώματος, καὶ αὐτὴν τὴν πρόσκαιρον ζωὴν στέργω νὰ ὑστερηθῶ, μόνον νὰ ἰδῶ τὴν Κυρίαν μου· Λέγει του ὁ Ἄγγελος· Διὰ ταύτην σου τὴν εὐλάβειαν ἠξιώθης νὰ ἰδῇς τὴν Δέσποιναν αὔριον, καὶ οὐ μόνον νὰ μὴν ὑστερηθῇς αὐτοῦ τοῦ φωτός, ἀλλὰ καὶ τὸ ἄλλο ὄμμα νὰ ἀπολαύσῃς, διὰ νὰ τὴν ἴδῃς μετὰ ἀμφοτέρων τῶν ὀφθαλμῶν ἐναργέστερον, νὰ εὐφρανθῇ ἡ καρδιά σου. Καὶ οὕτως ἐγένετο, καὶ ἐνεφανίσθη αὐτῷ ἡ Δέσποινα. Ὁ δὲ ἀπὸ τὸ περισσὸν φῶς, ὁποῦ εἶδεν, ἔπεσε πρηνὴς ἐπὶ τῆς γῆς, ὥσπερ ποτὲ οἱ Ἀπόστολοι ἐν τῷ Θαβωρίῳ· Ἔπειτα τοῦ ἔδωσε χάριν καὶ δύναμιν ἡ Ὑπεραγία, φωτίσασα αὐτὸν ψυχῇ τε καὶ σώματι, καὶ ἐγερθεὶς εὑρέθη μὲ τὰ δύο ὄμματα καὶ τὴν ἔβλεπεν ὥραν ἱκανὴν εὐφραινόμενος. Καὶ οὕτως ἡ μὲν ἀνῆλθεν εἰς οὐρανούς, ὁ δὲ ἔμεινεν εὐχαριστῶν τὴν τοσαύτην εὐεργεσίαν· καὶ διαβιώσας τὸ ὑπόλοιπον τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἐν ἐναρέτῳ πολιτείᾳ ἀπῆλθεν εἰς τὰς αἰωνίους μονάς· Ὧν ἀξιωθείημεν καὶ ἡμεῖς ταῖς αὐτῆς τῆς ὑπερενδόξου Δεσποίνης πρεσβείαις, καὶ πάντων τῶν Ἁγίων. Ἀμήν.

ΠΗΓΗ : Ἁμαρτωλῶν Σωτηρία, Εκ της Ελληνικής Τυπογραφίας του Φοίνικος, Εν Βενετία, 1851, σελ. 318 κ.ε.

Ἡ λευκὴ βασίλισσα - Ἡ λατρεία τῆς Παναγίας στὴ Σαντορίνη - Τοῦ Ἀρχιμανδρίτου Θεοφύλακτου Μαρινάκη

Ἡ ἄγονη Σαντορίνη ἀποδεικνύεται εὔγονη σὲ πίστη, σὲ ναούς, μονὲς καὶ ἐξωκκλήσια.

Γιὰ τὴν λατρεία, τὴν τιμὴ καὶ τὴν ἀγάπη τῶν κατοίκων τῆς νήσου πολύτιμες πληροφορίες μᾶς δίνει στὸ χρονικό του ὁ Γάλλος Francois Richard, ποὺ κυκλοφόρησε στὸ Παρίσι στὰ 1657. Ὁ περιηγητής, ἀφοῦ πρῶτα ἀναφέρει τὸ πλῆθος τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ νησιοῦ, ἐκφράζει «τὸν θαυμασμόν του γιὰ τὴν ἀντίσταση τῶν Ἑλλήνων στὴν Ὀθωμανικὴ τυραννία καὶ τὴν ἀλύγιστη ἐμμονήν τους στὴν χριστιανικὴ πίστη».

«Ὅσο γιὰ τὶς ἐκκλησίες – γράφει – ὑπάρχουν κάπου 300 (σὲ κάθε 20 Σαντορινιοὺς ἀναλογεῖ μία ἐκκλησία). Μία ἀπὸ τὶς κυριότερες ἐκκλησίες εἶναι ἡ Κυρὰ τῆς Ἐπισκοπῆς, πού, κατὰ τὰ λεγόμενα τῶν κατοίκων, κτίσθηκε ἀπὸ τὸν Ἀλέξιο Κομνηνό (1081-1118)».

«Πολλὲς φορές, γράφει ὁ ἴδιος περιηγητής, ἀπορῶ, πῶς κατόρθωσε νὰ ἐπιβιώσει ἡ χριστιανικὴ πίστη (δηλαδὴ ἡ Ὀρθοδοξία) στὴν Τουρκία καὶ πῶς ὑπάρχουν στὴν Ἑλλάδα 1.200.000 Ὀρθόδοξοι. Καὶ νὰ σκεφθεῖ κανεὶς ὅτι οὐδέποτε, ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τοῦ Νέρωνα, τοῦ Δομητιανοῦ καὶ τοῦ Διοκλητιανοῦ, ἔχει ὑποστεῖ ὁ Χριστιανισμὸς διωγμοὺς σκληρότερους ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ ἀντιμετωπίζει σήμερα ἡ Ἀνατολικὴ ( Ὀρθόδοξη) Ἐκκλησία.

Ἐπὶ Νέρωνα πολλοὶ χριστιανοὶ εἶχαν τὸ κουράγιο νὰ πεθάνουν γενναῖα γιὰ τὴν πίστη τους στοὺς τροχούς, στὶς κρεμάλες, στὴν πυρά. Τὸ αἷμα ἑνὸς μάρτυρα ἦταν καλὸς σπόρος, δημιουργοῦσε ἑκατὸ χριστιανούς».

Στὴ συνέχεια ὁ Richard «ἐπισημαίνει μὲ συγκίνηση τὴ θέρμη τῆς λατρείας τῶν Κυκλαδιτῶν στὴν Παναγία, πίστη καὶ ἐλπίδα, βαθύτατος σεβασμός, ἱερὸς τρόμος στὴν εἰκόνα καὶ στὸ ὄνομά Της». «Εἶναι ἡ νοικοκυρὰ τοῦ σπιτιοῦ». «Τὰ ἅγια τῶν ἁγίων τῆς ψυχῆς τῶν νησιωτῶν».

«Κι ὅμως οἱ Ἕλληνες – γράφει στὴ συνέχεια – εἶναι εὐτυχισμένοι, ποὺ παραμένουν Ὀρθόδοξοι. Νομίζω πὼς αὐτὸ ὀφείλεται στὴ λατρεία ποὺ τρέφουν στὴν Παναγία. Αὐτὴ ἡ λατρεία τῶν Σαντορινιῶν πρὸς τὴν θεομήτορα φαίνεται παντοῦ, στὰ σπίτια τους, στὶς ἐκκλησίες τους, στὶς προσευχές τους, στὰ λόγια τους καὶ στὰ ἔργα τους. Εἶναι τόσο μεγάλη, ποὺ μερικὲς φορὲς θαρρεῖς πὼς ἐκφυλίζεται σὲ δεισιδαιμονία.

Σ’ ὅλα τὰ σπίτια βλέπεις εἰκόνες τῆς Παναγίας. Εἶναι ὁ φρουρὸς ἢ καλύτερα ἡ νοικοκυρὰ τοῦ σπιτιοῦ. Σ’ αὐτὴ τὴν εἰκόνα στρέφουν τὸ βλέμμα, ὅταν τοὺς συμβεῖ κάτι κακὸ ἱκετεύοντας τὴ βοήθειά της. Σ’ αὐτὴν ἀπευθύνονται, γιὰ νὰ εὐχαριστήσουν τὸν Θεό, ἂν μὲ τὴ δική Της μεσολάβηση ἔλθει κάτι καλὸ στὸ σπιτικό τους. Γι’ αὐτὴν οἱ δεήσεις καὶ οἱ προσευχές. Ὁ ἴδιος διεπίστωσα – γράφει – μὲ πόση φυσικότητα, μὲ πόση εὐγλωττία καὶ συγκίνηση μιλοῦν στὶς οἰκογενειακές τους κουβέντες γι’ αὐτὴ τὴ βασίλισσα τῶν οὐρανῶν. Ὅταν θέλουν νὰ βεβαιώσουν κάτι, βγάζουν τὸν σκοῦφον τους, στρέφουν τὸ πρόσωπο πρὸς τὴν εἰκόνα καὶ ὁρκίζονται, ἀλλὰ χωρὶς νὰ προφέρουν, ἀπὸ σεβασμό, τὸ ὄνομα τῆς Παναγίας.

– Μὰ τὴ χάρη της.

Κι ἂν τύχει καὶ ἀγγίξουν μὲ τὸ χέρι τους τὴν εἰκόνα, ἀφοῦ πρῶτα τὴν ἀσπασθοῦν, αὐτὸ σημαίνει πὼς πρέπει νὰ πιστέψουν, γιατὶ πῆραν τὸν μεγαλύτερο ὅρκο τους καὶ ὅτι δὲν πρέπει πιὰ νὰ περιμένουν τίποτα ἀπ’ αὐτούς. Κι ἐπειδὴ πιστεύουν πὼς βάζοντας τὸ χέρι πάνω στὴν εἰκόνα ἀσέβησαν, συνηθίζουν, ὅταν ἐξομολογοῦνται, νὰ λένε μὲ τύψη καὶ συντριβή:

– Ἐπαλάμησα (ἔβαλα τὴν παλάμη μου – ὁρκίσθηκα) τὴν εἰκόνα τῆς Πα- ναγίας.

»Σ’ ὅλες πάντοτε τὶς ἐκκλησίες, ἀκόμα καὶ σ’ ἐκεῖνες ποὺ δὲν φέρουν τὸ ὄνομά της, ὑπάρχει πάντα μία ὡραία εἰκόνα τῆς Παναγίας. Κι ὅλοι τὴν προσκυνοῦν μπαίνοντας στὸ ναό. Κι ἀφοῦ τελειώσουν τὴν προσευχή τους τὴν ἀσπάζονται. Τὴ νύχτα τοῦ Σαββάτου πρὸς τὴν Κυριακὴ μπροστὰ στὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας καίει πάντοτε τὸ καντήλι.

Εἶναι δύσκολο νὰ ἀναφέρω ἐδῶ – συνεχίζει ὁ Richard – ὅλα τὰ ἐγκώ-μια, ὅλες τὶς τιμητικὲς ὀνομασίες ποὺ δίνουν οἱ Ἕλληνες στὴν Παναγία. Ἐκεῖνοι ποὺ τρέφουν ἀμφιβολίες γι’ αὐτὸ ἢ τὸ ἀγνοοῦν τοὺς παραπέμπω στὰ βιβλία τους ποὺ εἶναι μία πλημμύρα ὕμνων κι ἔχουν τόση ὀμορφιά, τρυφερότητα καὶ ἔξαρση ποὺ χαίρεσαι νὰ τοὺς ἀκοῦς κι ἀκόμα περισσότερο χαίρεσαι νὰ τοὺς ἀπαγγέλλεις»¹.

»Γνωρίζετε ὅτι οἱ ὀρθόδοξοι Ἕλληνες νηστεύουν σαράντα ἡμέρες πρὶν ἀπὸ τὰ Χριστούγεννα καὶ δεκαπέντε πρὶν ἀπὸ τὴν ἑορτὴ τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου. Θὰ σᾶς πῶ τώρα ὅτι στὰ νησιὰ τοῦ Αἰγαίου καὶ εἰδικὰ στὴ Σαντορίνη πολλοὶ ὀρθόδοξοι Ἕλληνες θὰ περάσουν αὐτὸ τὸ ἅγιο δεκαπενθήμερο χωρὶς κρέας καὶ χωρὶς κρασί. Μίλησα μὲ πολλοὺς νησιῶτες ποὺ τρέφονται μονάχα μὲ φροῦτα καὶ νερό, χωρὶς νὰ σταματήσουν οὔτε μιὰ στιγμὴ τὴν κοπιαστικὴ ἐργασία τους, σὰν ἀσκητές.

Χωρὶς ἄλλο, αὐτὰ τὰ ὡραῖα παραδείγματα ἀρετῆς θὰ προκαλέσουν σύγχυση σὲ πολλοὺς ντελικάτους χριστιανούς, ποὺ ψάλλοντας κάθε μέρα τοὺς ἀγγελικοὺς χαιρετισμοὺς πιστεύουν πὼς εἶναι καλοὶ καὶ πιστοὶ θεράποντες τῆς Παναγίας κι ἂς μὴν καταβάλλουν καμία προσπάθεια νὰ δαμάσουν τὶς ἐπιθυμίες τοῦ κορμιοῦ ἢ νὰ συγκρατήσουν τὴ βουλιμία τους.

Ἀλλά, ἂν οἱ Ἕλληνες (ὀρθόδοξοι) εἶναι ἀξιέπαινοι γιὰ τὴν ἐγκράτειά τους, δὲν εἶναι λιγότερο καὶ γιὰ τὴν γενναιοδωρία τους στὶς ἐλεημοσύνες τους «γιὰ τὴ Χάρη της».

Εἶναι ἀπίστευτος ὁ ἀριθμὸς τῶν ναῶν τῆς Παναγίας στὴν Ἑλλάδα. Στὸ μικρὸ νησὶ τῆς Σαντορίνης ὑπάρχουν πάνω ἀπὸ πενήντα.

Σ’ ὅλες αὐτὲς τὶς ἐκκλησίες, κατὰ τὶς ἐπίσημες γιορτές, καὶ πολὺ συχνὰ ὕστερα ἀπὸ τὸν ἑσπερινὸ καὶ τὴ λειτουργία, οἱ φτωχοὶ κάτι θὰ βροῦν νὰ δειπνήσουν. Ἄλλοτε στρώνουν τραπέζια καὶ τοὺς περιποιοῦνται καὶ στὴ χειρότερη περίπτωση τοὺς μοιράζουν ψωμὶ καὶ κρασί, καθένας ἀνάλογα μὲ τὴ δύναμή του.

Ἔπειτα, σπάνια ἐπιχειροῦν ταξίδι καὶ σπάνια προχωροῦν μιὰ σπουδαία ὑπόθεση χωρὶς νὰ τάξουν κάτι στὴν Παναγία: λάδι, κεριά, θυμίαμα ἢ ἕνα στολίδι γιὰ τὴν ἐκκλησία της. Ἐλάχιστοι Ἕλληνες πεθαίνουν χωρὶς νὰ κληροδοτήσουν κάτι στὴν ἐκκλησία τῆς Παναγίας, ἄλλος ἀμπέλι, ἄλλος χωράφι...».

Καὶ ὁ Ἀνδρέας Νομικὸς ἀνάλογα γράφει γιὰ τὴν ἀγάπη καὶ τὴν πίστη τῶν Σαντορινιῶν στὴν Παναγία: «Μὰ δὲν εἶναι μονάχα οἱ εἰκόνες τῆς Παναγίας – μία ἢ περισσότερες – ποὺ στολίζουν κάθε μία ἐκκλησία τοῦ τόπου μας καὶ προκαλοῦν τὴν εὐλάβεια καὶ τὴν προσκύνηση τοῦ λαοῦ μας. Ἐπίσης, σὲ κάθε σπίτι, στὸ εἰκονοστάσι, δίπλα στὰ εἰκονίσματα τῆς οἰκογενείας μὲ τὰ ὀνόματα τῶν γονιῶν καὶ τῶν παιδιῶν τους (πίσω ἀπὸ κάθε εἰκόνισμα, σὰν εἶδος ληξιαρχικοῦ βιβλίου, ὁ γονιὸς σημειώνει τὴν ἡμερομηνία, ποὺ γεννήθηκε τὸ παιδί του), ὑπάρχουν ἀπαραίτητα, ἕνα ἢ καὶ περισσότερα εἰκονίσματα τῆς Παναγίας, γιὰ νὰ προστατεύουν τὴν οἰκογένεια, νὰ ξορκίζουν ἀπὸ κάθε κακὸ τὸ σπίτι, νὰ προστρέχουν οἱ ἔνοικοι στὴ χάρη τῆς Παναγίας σὲ ὥρα ἀνάγκης, στὶς δύσκολες στιγμὲς τῆς ζωῆς τους, ὁ νοικοκύρης ἢ ἡ νοικοκυρὰ τοῦ σπιτιοῦ, μὰ καὶ τὰ παιδιά: – Βοήθα, Παναγιά μου!

Τὸ ἴδιο, στὶς ἐκκλησίες καὶ στὰ ἐξωκκλήσια, συναντᾶμε εὐγενικὲς σκυφτὲς γριοῦλες, ἀκόμα καὶ ἀνήμπορες νὰ σύρουν τὰ πόδια τους, μὰ γεμάτες πίστη καὶ ἀφοσίωση, μὲ ἕνα μπουκάλι λάδι στὸ χέρι, φεύγουν ἀπὸ τὸ χωριό τους καὶ ἀνεβαίνουν στὸ βουνό, πεζοποροῦν σὲ ἀκροθαλασσιά, νὰ φτάσουν στὸ ξωκκλήσι τῆς Παναγίας, νὰ προσκυνήσουν τὴ χάρη της. Τὸ ἐκκλησάκι εἶναι μακριά, τραχὺς καὶ κουραστικὸς ὁ δρόμος, δύσβατος. Ὡστόσο ἡ πίστη δίνει φτερὰ στὰ κουρασμένα κι ἀδύναμα πόδια καὶ τὸ γέρικο ἀσθενικὸ σῶμα ἀντιστέκεται. Ἡ δύναμη τῆς Παναγιᾶς εἶναι ὁλοφάνερη. Φτάνει ἡ γριούλα κακοπαθημένη, ἱδρωμένη, σκονισμένη, βρεγμένη, στὸ ξωκκλήσι. Καθαρίζει καὶ ἀνάβει τὰ καντήλια, θυμιατίζει, κάνει μετάνοιες – ποῦ βρῆκε τόση δύναμη, τόσην εὐλυγισία; – σταυροκοπιέται, προσεύχεται. Ξαλαφρώνει ἡ ψυχή της. Ἀνακουφισμένη ὕστερα γυρίζει στὸ σπιτικό της. Ἔκαμε τὸ θρησκευτικό της χρέος, ξεπλήρωσε τὸ τάμα της – γιὰ τὸ γιό της ποὺ ταξιδεύει, γιὰ τὴ θυγατέρα της ποὺ εἶναι ἄρρωστη· ἔκανε τὸ συγχώριο στὴν ψυχὴ τοῦ ἄντρα της, ποὺ εἶναι χρόνια πεθαμένος.

Τὸ ἴδιο καὶ οἱ μικρομάνες, ποὺ τὰ παιδιά τους εἶναι ἄρρωστα ἢ καχεκτικά, προστρέχουν στὴν Παναγία τὴ Γλυκογαλοῦσα, εἶναι καὶ αὐτὴ μάνα καὶ γνωρίζει ἀπὸ βάσανα, πίκρες, μὰ καὶ τὶς χαρές, ποὺ δίνει ἡ ἀπόχτηση καὶ ἡ ἀνατροφὴ τοῦ παιδιοῦ. Καί, ὅπως ἀνάμεσα στοὺς ἀνθρώπους ἡ μικρομάνα, ἡ ἀνήξερη ἀπὸ τέτοια, θὰ συμβουλευτεῖ τὴν πολύπειρη ἄλλη μάνα, τὸ ἴδιο καὶ τώρα, στὴ δύσκολη θέση, στὴν ἀπόγνωσή της: Ποιός θὰ τὴ βοηθήσει; Ἡ ἄλλη Μάνα, ἡ Μάνα τοῦ Θεοῦ μας, τοῦ Ἰησοῦ. Παρακαλεῖ λοιπόν, ἀνάβει τὸ καντήλι της, πέφτει στὰ γόνατα, κλαίει, χτυπιέται, ἀνασπάζεται τὸ ἅγιο εἰκόνισμά της καὶ τάζει στὴ χάρη της ἕνα δαχτυλίδι, τὸ δαχτυλίδι τοῦ ἀρραβώνα της, ἢ ἀσημένιο ὁμοίωμα παιδιοῦ, τοῦ παιδιοῦ της, ποὺ μὲ δάκρυα τὸ κρεμᾶ στὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας. Πόσα τέτοια τάματα στολίζουν τὶς εἰκόνες τῆς Θεοτόκου, σὲ ἐκκλησίες καὶ σὲ ναΰδρια. Στὴν πατρίδα μας – λέει σὲ ἄλλο σημεῖο ὁ συγγραφέας – ἡ μεγάλη γιορτὴ τῆς Παναγίας, γιορτὴ πανελλήνιας εὐλαβείας καὶ μοναδική, θὰ ἐλέγαμε, στὸ εἶδος τῶν σεμνοπρεπῶν ἐκδηλώσεων καὶ τοῦ ἐπιβλητικοῦ πανηγυρισμοῦ της, εἶναι τὸ Δεκαπενταύγουστο, ὁπότε γιορτάζει ἡ Κοίμηση τῆς Θεοτόκου. Αὐτὴ τὴν ἱερὴ πανήγυρι οἱ ὀρθόδοξοι χριστιανοὶ καὶ μάλιστα στὰ ἑλληνικὰ νησιά, τὴν τιμοῦν μὲ ὁλόκληρο κύκλο ἐκδηλώσεων προετοιμασίας, ὅπως: τὴν αὐστηρὴ νηστεία, τὶς ἐκκλησιαστικὲς παρακλήσεις καὶ ἀγρυπνίες, γιὰ νὰ φτάσουν στὸ μεγαλόπρεπο καὶ ὅλο κατάνυξη πανηγυρισμὸ τῆς γιορτῆς τῆς Κοίμησης τῆς Παναγίας. Τόσο βαθύς, μάλιστα, εἶναι ὁ σεβασμὸς τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ στὸν πανηγυρισμὸ τοῦ Δεκαπενταύγουστου, ποὺ τοῦ ἔδωσε τὴν προσωνυμία «Ἅγιο Δεκαπενταύγουστο»» (σσ. καὶ Πάσχα τοῦ καλοκαιριοῦ). Ἀπὸ τὸν κύκλο τῶν χριστιανικῶν ἐθίμων τοῦ Δεκαπενταυγούστου στὴ Σαντορίνη θὰ μνημονεύσουμε ἐδῶ ὅσα ἐνδιαφέροντα τελοῦνται στὸν Πύργο τῆς Σαντορίνης.

Ἔθιμα Δεκαπενταύγουστου στὸν Πύργο

«Μέσα στὸ Καστέλι, τὸ φρούριο τοῦ χωριοῦ – ὅπου ἦταν ἄλλοτε τὸ χωριὸ καὶ ἔκλεινε τοὺς κατοίκους του μὲ βαριὰ σιδερένια πόρτα, γιὰ νὰ τοὺς φυλάγει ἀπὸ τὶς πειρατικὲς ἐπιδρομές – ἐκεῖ, σώζεται ἕνα ἐκκλησάκι... παλιὸ βυζαντινὸ κτίσμα, ποὺ οἱ νησιῶτες τὸ ὀνομάζουν Θεοτοκάκι... Σὲ τοῦτο, τὶς ἡμέρες τοῦ Ἁγίου Δεκαπέντε, συγκεντρώνεται ἡ φροντίδα καὶ ἡ εὐλάβεια τοῦ λαοῦ ὁλοκλήρου τοῦ χωριοῦ, γιατὶ ἐδῶ διατηρεῖται ὁ «Τάφος τῆς Παναγίας», δηλαδή, μία ἐξεικόνιση τῆς Παναγίας στὴν νεκρική της κλίνη. Κάτω ἀπὸ τὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας, στὸ κάτω μέρος τοῦ τέμπλου, στὴν «ποδιά», ἔχουν φτιάξει ἕνα ντουλαπάκι, ποὺ εἶναι ἀσφαλισμένο μὲ κλειδωνιὰ ὅλες τὶς ἡμέρες τοῦ χρόνου.

Τὴν πρώτη Αὐγούστου, λοιπόν, οἱ γυναῖκες τοῦ χωριοῦ πηγαίνουν στὸ «Θεοτοκάκι», τὸ σκουπίζουν, τὸ καθαρίζουν, ἀσπρίζουν τοὺς τοίχους –μεγάλη προετοιμασία. Κατόπιν ὁ ἱερέας ἀνοίγει τὸ ντουλαπάκι, ἀπ’ ὅπου βγάζουν καὶ στρώνουν παλιὰ χρυσοΰφαντα στρωσίδια καὶ πάνω τους τοποθετοῦν τὸ εἰκόνισμα τῆς Κοίμησης τῆς Παναγίας.

Μιά-μιά, οἱ γυναῖκες τοῦ Πύργου, ἀπὸ τὰ σπίτια τους, φέρνουν τὸ καντήλι τους στὸ ἐκκλησάκι τοῦτο – παλιά, βαθιὰ νεροπότηρα, γιὰ νὰ χωροῦν περισσότερο λάδι. Τὰ τοποθετοῦν σὲ χαμηλὰ τραπεζάκια, μπρὸς στὸ εἰκόνισμα τῆς Παναγίας, καὶ τ’ ἀνάβουν. Καὶ ὅλο τὸ διάστημα τοῦ Δεκαπενταύγουστου καί, ἀκόμα, ὣς τὶς 23 Αὐγούστου, ποὺ γιορτάζεται ἡ «ἀπόδοσις τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου», τὰ λεγόμενα «Ἐννιάμερα τῆς Παναγίας», θὰ φροντίζουν τὰ καντήλια αὐτὰ νὰ μένουν ἄσβηστα, γιὰ τὴν ὑγεία τῶν οἰκείων τους. Καὶ φέρνουν ἐπίσης καὶ στολίζουν κάθε ἡμέρα τὴν Παναγία μὲ κάθε λογῆς λουλούδια, ἀπὸ βασιλικὸ ἴσαμε μυρωμένο ὑάκινθο...».

Ὁ ἐπιτάφιος τῆς Παναγίας τοῦ Καστελιοῦ

Ξεχωριστὸ εἶναι καὶ τὸ ἔθιμο, ποὺ γίνεται στὴ μεγάλη ἐκκλησία τῆς Παναγίας τοῦ Καστελιοῦ. Ἀπὸ τὸν γυναικωνίτη τῆς ἐκκλησίας αὐτῆς κατεβάζουν τὸ μεγάλο «ναϊδιόσχημο», ξυλόγλυπτο κουβούκλιο τοῦ ἐπιταφίου, τὸ ἴδιο ποὺ μεταχειρίζονται καὶ τὴ Μεγάλη Παρασκευή. Τὸ στήνουν καταμεσίς, στολισμένο μὲ λουλούδια τῆς αὐλῆς καὶ τῆς ἐξοχῆς. Κατοπινά, στρώνουν ἀπὸ μέσα μεταξωτὰ κεντήματα καὶ χρυσοΰφαντα στρωσίδια, καὶ ὁ ἱερέας φέρνει, ἀπὸ τὸ ἱερό, τὸ ξύλινο, ζωγραφισμένο ὁμοίωμα τῆς Παναγίας νεκρῆς καὶ εὐλαβικὰ τὸ τοπο- θετεῖ στὸν ἐπιτάφιο. Ἔτσι, ὅσοι ξένοι πηγαίνουν – ἀκόμα καὶ τώρα – στὸν Πύργο τῆς Σαντορίνης τὴ γιορταστικὴ ἡμέρα τούτη, ξαφνιάζονται νὰ βλέπουν τὸν ἐπιτάφιο, σὰ νὰ εἶναι Μεγάλη Παρασκευή.

Τὸ ἔθιμο αὐτὸ εἶναι γνωστὸ καὶ τελεῖται καὶ σὲ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος, ἰδίως στὰ νησιά, ὅπως στὴν Τῆνο, στοὺς Παξούς, στὴ Σκίαθο, στὴ Σάμο, στὴν Κίμωλο καὶ ἀλλοῦ. Σώζεται, μάλιστα, στὸ Βυζαντινὸ Μουσεῖο τῶν Ἀθηνῶν, ἕνας θαυμάσιος ξυλόγλυπτος ἐπιτάφιος ἀπὸ τὴν Κίμωλο, μὲ παραστάσεις ἀπὸ τὴ ζωὴ τῆς Παναγίας, ποὺ τὸν εἶχαν εἰδικὰ φιλοτεχνήσει γιὰ τὴ γιορτὴ τῆς Κοίμησης τῆς Θεοτόκου...²

___________

1. Σιμόπουλος Κυρ., Ξένοι Ταξιδιῶτες στὴν Ἑλλάδα 333 μ.Χριστόν-1700, Β΄ ἔκδοση, Ἀθήνα 1972, τόμ. Α΄, σ. 527-530, ἔνθα μεγάλος ἀριθμὸς προσωνυμιῶν τῆς Παναγίας.

2. Νομικοῦ Ἀνδρ., Ἔθιμα τοῦ Δεκαπενταύγουστου στὰ χωριὰ τῆς Σαντορίνης ( Ὁ ἐπιτάφιος τῆς Παναγίας), «Ἑλληνικὴ Λαϊκὴ Τέχνη», ἐκδ. ΕΟΕΧ, ἀρ. 8/1972, σ. 199 κ.ἑ.

ΠΗΓΗ : "ΠΕΙΡΑΪΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ", ΙΟΥΛΙΟΣ - ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2013, τευχ. 250, σελ. 4 κ.ε.