ΑΜΒΡΟΣΙΟΣ ΜΕΔΙΟΛΑΝΩΝ – Ο ΑΓΙΟΣ ΠΟΥ ΩΘΗΣΕ ΤΟΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ ΝΑ ΜΕΤΑΝΟΗΣΕΙ

Το 390 μ.Χ. ξέσπασε επανάσταση στη Θεσσαλονίκη, όταν ο λαός αντέδρασε στη φυλάκιση ενός ηνίοχου του Ιπποδρόμου της πόλης από τον διοικητή του στρατού Βουθέρικο. Κατά το κίνημα θανατώθηκε ο Βουθέρικος και άλλοι Αξιωματούχοι, γεγονός που προκάλεσε τη μήνι του Αυτοκράτορα Θεοδόσιου του Α΄, ο οποίος αφού προσκάλεσε το λαό της Θεσσαλονίκης να παρακολουθήσει Ιπποδρομικούς αγώνες, έστειλε τα στρατεύματά του και κατέσφαξαν 7000 Θεσσαλονικείς. Το αποτρόπαιο γεγονός συνετάραξε τον Αμβρόσιο, ο οποίος με επιστολή του προέτρεψε τον Αυτοκράτορα να μετανοήσει για να μπορεί να κοινωνήσει των αχράντων μυστηρίων. Ο Θεοδόσιος παράβλεψε την επιστολή του Αγίου Αμβροσίου και μετά από μερικές ημέρες τόλμησε να μεταβεί στο ναό. Τότε ο Άγιος Αμβρόσιος στάθηκε στην είσοδο του ναού και εμπόδισε τον Αυτοκράτορα να εισέλθει λέγοντάς του θαρραλέα να μιμηθεί τη μετάνοια του Βασιλιά Δαβίδ. Ο Θεοδόσιος έκανε πίσω και έκαμε μετάνοια για οκτώ μήνες. Επιπλέον, δείγμα της ειλικρινούς μετάνοιας του ήταν και το γεγονός ότι μόλις εισήλθε στο ναό ο Θεοδόσιος, με δάκρυα στα μάτια έπεσε στο έδαφος τραβώντας τις τρίχες της κεφαλής του και χτυπώντας το πρόσωπό του. Βλέποντας την ειλικρινή μετάνοια και μεταστροφή του ο Άγιος Αμβρόσιος του επέτρεψε να κοινωνήσει τα Χριστούγεννα. Ο Άγιος Αμβρόσιος με τη φλογερή πίστη του στο Θεό, δεν υπέκυψε στην επίγεια εξουσία του Αυτοκράτορα, ούτε στα θέλγητρα της «καρέκλας» και τον εξανάγκασε σε ειλικρινή μετάνοια. Φοβερό και τρομερό περιστατικό, αν σκεφθεί κανείς τη δύναμη των Αυτοκρατόρων της εποχής. Αναδείχθηκε με τη χάρη του Θεού ένας αληθινός επίσκοπος της Αγίας Εκκλησίας του Χριστού και παντοτινό παράδειγμα θεοπρεπούς πολιτείας για τους ποιμένες της Εκκλησίας.

Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΣΥΝΤΡΙΒΕΙ ΤΑ ΕΙΔΩΛΑ

Ένα από τα μεγάλα χαρίσματα που είχε ο Άγιος ήταν η καθαρή προσευχή προς τον Θεό, η οποία εισακούονταν αμέσως. Έτσι ό,τι  ζητούσε από τον Πανάγιο Θεό, Εκείνος του το έδινε. Οι ειδωλολατρικοί βωμοί που ευρίσκονταν στην επαρχία του Αγίου, γκρεμίζονταν αμέσως με την προσευχή του και διαλύονταν σε χώμα, οι δε δαίμονες που κατοικούσαν σε αυτούς – όπως διαβάζουμε στο συναξάριο – εξαφανίζονταν περίλυποι για τη συμφορά τους. Υπήρχε ένας ακόμη μεγάλος ειδωλολατρικός βωμός αφιερωμένος στην Άρτεμη (Σελήνη) τον οποίο θέλησε να αφανίσει. Μετά από τη φλογερή προσευχή του Αγίου, κατέπεσε ο βωμός και τα είδωλα σαν τα φύλλα του δένδρου. Οι δαίμονες που κατοικούσαν σε αυτόν φεύγοντας είπαν στον Άγιο τα εξής : «Ημείς δεν σου επταίσαμεν, και συ μας διώκεις από τον οίκο μας. Εδώ είχομεν την κατοικίαν μας πλανώντες τους ανθρώπους οι οποίοι μας ελάτρευον και τώρα που να υπάγωμεν» ; Τότε ο Άγιος λέγει προς αυτούς : «πορεύθητε εις το πυρ το εξώτερον το ητοιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού».

ΠΗΓΗ : ΙΕΡΕΩΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΟΥΤΕΡΗ, ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΣ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΥΡΩΝ ΤΗΣ ΛΥΚΙΑΣ, ΕΝ ΠΕΙΡΑΙΕΙ 1920, σ. 51.

ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΣΤΗ ΜΕΘΩΝΗ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

Χαλκογραφία που αναπαριστά θαύμα του Αγίου Νικολάου το οποίο έλαβε χώρα έξω από το κόλπο της Μεθώνης στη Πελοπόννησο. Ο σωθείς καραβοκύρης, απεικονίζεται την ώρα της προσευχής στον Άγιο. Μετά τη σωτηρία του τύπωσε στη Βενετία το 1610 τη παραπάνω χαλκογραφία για να υπάρχει μόνιμη μαρτυρία του γενόμενου θαύματος του Αγίου Νικολάου.

ΠΗΓΗ : ΦΑΝΗ ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΥ, Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΑΤΡΩΝ ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΛΛΟΜΕΝΩΝ – ΑΡΘΡΟ. 

ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΝΑΝΘΡΩΠΟ ΠΟΥ ΔΟΚΙΜΑΖΕΤΑΙ ΣΚΛΗΡΑ

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΠΟΥ ΕΚΑΜΕ Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

                       Εικόνα του 15ου αιώνα, Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών

Ο Άγιος επιθύμησε να μεταβεί στους Αγίους Τόπους για να προσκυνήσει το Πανάγιο Τάφο του Κυρίου αλλά και να βρει ησυχαστικό τόπο προκειμένου να μείνει και να ασκηθεί Πήρε ένα Αιγυπτιακό καράβι μαζί με άλλους χριστιανούς και ξεκίνησε το ταξίδι για την Αγία Γη. Τη νύχτα είδε στον ύπνο του τον διάβολο να κόβει τα σχοινιά από τα κατάρτια του πλοίου. Το πρωί αφού ξύπνησε, είπε στους ναύτες ότι σήμερα θα μας βρει μεγάλη τρικυμία και θα υποφέρουμε πολύ^. να μη φοβηθείτε αλλά να ελπίζετε στον Θεό ο οποίος θα μας γλυτώσει από το θάνατο. Αμέσως, μεγάλο και σκοτεινό νέφος εμφανίστηκε μαζί με ισχυρό άνεμο και θαλασσοταραχή. Όλοι ανέμεναν ότι θα βυθιστεί και το πλοίο και θα πεθάνουν και γι΄ αυτό με δάκρυα στα μάτια παρακαλούσαν τον Άγιο να προσευχηθεί στο Θεό για να καταπαύσει ο άνεμος και η τρικυμία. Ω του θαύματος !,  μετά από τη φλογερή προσευχή του Αγίου σταμάτησε η θαλασσοταραχή και οι επιβάτες γλύτωσαν από βέβαιο θάνατο. Όμως, ένας ναύτης που είχε ανέβει στο κατάρτι προκειμένου να διορθώσει τα σχοινιά του πανιού κατά την ώρα της τρομερής τρικυμίας, έπεσε στο κατάστρωμα και σκοτώθηκε. Τότε ο Άγιος Νικόλαος προσευχήθηκε και πάλι με θέρμη στον Άγιο Θεό και Ανέστησε τον νεκρό ναύτη, οι δε ταξιδιώτες – μόλις έφτασαν στην Αγία Γη - διηγούνταν το μέγα θαύμα του Αγίου Νικολάου και πολλοί ασθενείς προσέρχονταν σε αυτόν και έβρισκαν θεραπεία για την ασθένειά τους.

ΠΗΓΗ : ΔΟΥΚΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, ΜΕΓΑΣ ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ, ΕΝ ΑΘΗΝΑΙ 1896, σ. 175.

ΤΡΟΠΑΡΙΑ

Ύμνοι της Εκκλησίας μας. Ονομάστηκαν έτσι : α) επειδή φανερώνουν τους τρόπους των Αγίων και τις αρετές, β) επειδή το καθένα έχει το δικό του μουσικό τρόπο να ψαλεί, γ) από τα τρόπαια, υμνούνται με τα τροπάρια τα τρόπαια του Θεού και των Αγίων, δ) διότι μεταβάλλονται σύμφωνα με τον ειρμό (το πρώτο τροπάριο κάθε ωδής).

ΠΗΓΗ : ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΗ, ΙΕΡΑ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ, ΕΝΕΤΙΗΣΙΝ 1769, σ. 24.

ΚΟΝΤΑΚΙΟ

Λειτουργικό στοιχείο του Όρθρου, το οποίο διαβάζεται μετά την 6^η ωδή, μαζί με τον οίκο και το συναξάριο της ημέρας. Πήρε την ονομασία του από το κοντάρι πέριξ του οποίου περιτύλιγαν τον ύμνο. Αποτελείται από προοίμιο, το οποίο είναι το πρώτο τροπάριο που περιέχει το περιεχόμενο του κοντακίου και από 18 ή 24 οίκους ή στροφές, που τελειώνουν με την ίδια φράση, το εφύμνιο. Δημιουργός του είναι ο Ρωμανός ο Μελωδός κατά τον 5^ο αιώνα. Σύμφωνα με τον Νικηφόρο Ξανθόπουλο ονομάστηκε έτσι διότι περιέχει με συντομία τα πάντα για την εορτή, ή τον Άγιο, είτε ο βίος του είναι είτε το μαρτύριο κλπ. Ο δε Γεώργιος Κορέσιος μας λέγει ότι πήρε την ονομασία αυτή επειδή με λίγα και κοντά λόγια περικλείει τους επαίνους του Θεού και των Αγίων.

ΠΗΓΗ : ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΗ, ΙΕΡΑ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ, ΕΝΕΤΙΗΣΙΝ 1769, σ. 24 – 25.

Ο ΟΙΚΟΣ

Λειτουργικό στοιχείο της ακολουθίας του Όρθρου, μετά την 6^η ωδή, τη συναπτή και την εκφώνηση του λειτουργού (Συ γαρ ει ο Βασιλεύς της ειρήνης…..»), το οποίο διαβάζεται. Περιλαμβάνει δύο συμβολισμούς : Α) Με συντομία περικλείει το περιεχόμενο της εορτής ή του Αγίου, όπως ένα σπίτι περιέχει τη περιουσία του ιδιοκτήτη. Β) Όπως οι οίκοι τον άστρων στον ουρανό, έτσι και στο νοερό στερέωμα της Αγίας Εκκλησίας μας, οι Άγιοι είναι οι πνευματικοί αστέρες της Εκκλησίας.

ΠΗΓΗ : ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΗ, ΙΕΡΑ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ, ΕΝΕΤΙΗΣΙΝ 1769, σ. 35 – 36.

Η ΥΠΑΚΟΗ

Πρόκειται για λειτουργικό στοιχείο του Όρθρου το οποίο διαβάζεται μετά τα Αναστάσιμα Ευλογητάρια και την αίτηση του λειτουργού. Συμβολίζει την υπακοή της Παναγίας – σε αντίθεση με τη παρακοή της Εύας - αλλά και των Μυροφόρων, οι οποίες έλαβαν τη χαρά να λάβουν πρώτες το μήνυμα της Αναστάσεως, υπάκουσαν στον Χριστό και αναπλήρωσαν το υστέρημα και τη παρακοή των Πρωτοπλάστων.

ΠΗΓΗ : ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΗ, ΙΕΡΑ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ, ΕΝΕΤΙΗΣΙΝ 1769, σ. 35 – 36.

Η ΑΓΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ

Το σημαντικότερο μέρος του ναού και για το λόγο αυτό βρίσκεται στο μέσο του Αγίου Βήματος, στην ανατολική πλευρά του ναού. Είναι το θυσιαστήριο και το ιλαστήριο, τα Άγια των Αγίων, όπου τελείται η αναίμακτη απολυτρωτική θυσία του Χριστού. Συμβολίζει τη τράπεζα του μυστικού δείπνου όπου παρακάθισε ο Κύριος με τους μαθητές του, ολίγο προ του κοσμοσωτήριου Πάθους Του, όπου και τους παρέδωσε το ιερό μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Συμβολίζει το μνήμα του Κυρίου μας και τον Χερουβικό Θρόνο του Μεγάλου Βασιλέως όπου ο Επουράνιος Θεός επί των Χερουβείμ εποχούμενος. Για το λόγο αυτό και το ιερό Ευαγγέλιο πάνω στην Αγία τράπεζα συμβολίζει και φανερώνει τον Χριστό καθήμενο ως Βασιλέα στον θρόνο Του. Στηρίζεται σε τέσσερις στύλους οι οποίοι συμβολίζουν τους τέσσερις Ευαγγελιστές ή σε έναν στο κέντρο που συμβολίζει τον Ιησού Χριστό. Κατά τα εγκαίνια ενός νέου ιερού ναού, ο επίσκοπος τοποθετεί λείψανα αγίων και μαρτύρων σε ειδική κρύπτη της Αγίας Τράπεζας, η οποία στη συνέχεια καλύπτεται. Επί της Αγίας Τράπεζας υπάρχει το Ιερό Ευαγγέλιο, το Αρτοφόριο, ο Σταυρός, κηροπήγια, καντήλες και καλύμματα για τα οποία θα αναφερθούμε σε άλλη ενότητα.

ΠΗΓΗ : ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΗ, ΙΕΡΑ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ, ΕΝΕΤΙΗΣΙΝ 1769, σ. 35 – 36.

Η ΑΓΙΑ ΠΡΟΘΕΣΗ

Είναι το μέρος – στην αριστερή πλευρά (κόγχη) - του ιερού βήματος όπου προετοιμάζονται τα τίμια δώρα προκειμένου να μεταφερθούν - δια της μεγάλης εισόδου – στην Αγία Τράπεζα και να καθαγιαστούν. Σύμφωνα με το Γερμανό Κωνσταντινουπόλεως συμβολίζει το σπήλαιο της Βηθλεέμ όπου γεννήθηκε ο Χριστός, αλλά και τον Γολγοθά όπου Σταυρώθηκε. Έτσι στην πρόθεση κατά την ώρα της προσκομιδής γίνεται η ανάμνηση της Γεννήσεως και της Σταυρώσεως του Χριστού. Η κόγχη περιβάλλεται από την εικονογραφική παράσταση τη άκρας ταπείνωσης ή της γέννησης του Χριστού.

ΠΗΓΗ : ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΗ, ΙΕΡΑ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ, ΕΝΕΤΙΗΣΙΝ 1769, σ. 36.

ΤΟ ΑΝΤΙΔΩΡΟ - Β΄

Ονομάζεται αλλιώς και κατάκλαστον ή μερισμός της ευλογίας ή κλάσμα ιερού άρτου ή ευλογία πνευματική. Μοιράζεται στο τέλος της Θείας Λειτουργίας, αντί των δώρων της Θείας Κοινωνίας. Σύμφωνα με τον ερμηνευτή των ιερών κανόνων Βαλσαμώνα, δίδεται σε αυτούς που δεν μπορούν να μεταλάβουν των Αγίων και Φρικτών Μυστηρίων και προσκαρτερούν ως το τέλος της Θείας Λειτουργίας, για να λάβουν αυτόν τον αγιασμό (ερμηνεία β΄ κανόνα της Συνόδου της Αντιοχείας). Μεγάλο σφάλμα δε κάμουν όσοι δεν αναμένουν ως το πέρας της Θείας λειτουργίας για να λάβουν τον αγιασμό του αντίδωρου. Είναι άρτος αγιασμένος στη πρόθεση (από το πρόσφορο), εκ του οποίου το μεσαίο τμήμα αφαιρείται και χρησιμοποιείται για τη Θεία Ευχαριστία, το δε υπόλοιπο παρέχεται ως αγιασμός σε όσους δεν μετέχουν του ιερού μυστηρίου της Θείας Κοινωνίας. Ο Άγιος Γερμανός στην εξήγηση της Θείας λειτουργίας, ταυτίζει το αντίδωρο και το θεωρεί ως τύπο του σώματος της Παναγίας.

ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΟΥΛΓΑΡΗ, ΙΕΡΑ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ, ΕΝΕΤΙΗΣΙΝ 1769, σσ. 47-48, 212