ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΜΑΣ

ΕΘΙΜΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ - ΤΟ ΠΑΣΚΑΝ ΤΩΝ ΓΕΝΝΩΝ

Οι ουρανοί αγάλλονται, χαίρει η κτίσις όλη. Τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και τα Φώτα είναι γνωστές και ως Δωδεκάμερα. Οι δώδεκα μέρες που περιλαμβάνουν τις τρεις αυτές γιορτές είναι πολύ σημαδιακές. Οι έξι ανήκουν στο χρόνο που κλείνει, οι άλλες έξι στο χρόνο που αρχίζει, ενώ και οι δώδεκα μαζί αντιστοιχούν στους δώδεκα μήνες του χρόνου.

Βασικά τα έθιμα των Χριστουγέννων είναι έθιμα γέννησης, αφενός, και έθιμα Πρωτοχρονιάς, αφετέρου. Κατά τη μέρα των Χριστουγέννων όλοι και όλα πρέπει να καινουριωθούν (νέες ενδυμασίες, παντός είδους περιποιήσεις, συγύρισμα, ασβέστωμα και ευπρέπισμα σπιτιού κ.ά.). Το κεντρικό γεγονός των Χριστουγέννων είναι η γέννηση του Χριστού, που ο λαός μας τη βλέπει όπως ακριβώς βλέπει τη γέννηση ενός παιδιού. Στην περίοδο των Χριστουγέννων φτιάχνουν τα ψωμιά και τα φουρνίζουν από την παραμονή της Γέννησης, για να περάσουν μέχρι τα Φώτα. Τα ψωμιά είναι ιδιαίτερα περιποιημένα, διπλοκοσκινισμένα και πασπαλισμένα με σησάμι. Συνηθίζουν οι νοικοκυρές όταν ξεφουρνίζουν ζεστό ψωμί, να δίνουν ένα κομμάτι στους περαστικούς. Ανάμεσα σ’ αυτά διακρίνονται τα χριστόψωμα, τα κούμουλα (δακτυλιές), τα κουλούρια, οι γεννόπιτες ή πούλλες (με μεγαλύτερη τη βασιλόπιτα ή «Βασίλης» (που κόβουν την Πρωτοχρονιά, κατά τη γιορτή του Αγίου. Μέχρι τότε το «Βασίλη» τον τοποθετούν πάνω στην «καρελιά» (καλαμωτή), για να είναι ευλογημένα και άφθονα τα ψωμιά).

ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ

ΑΡΧΙΜΗΝΙΑ ΚΙ ΑΡΧΙΧΡΟΝΙΑ, ΚΙ ΑΡΧΗ ΚΑΛΟΣ ΜΑΣ ΧΡΟΝΟΣ

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς οι νοικοκυρές στολίζουν με φύλλα ελιάς τις πόρτες των σπιτιών τους (για το καλό της χρονιάς κρεμούν μιαν «αβρόσσιλλα» πάνω στην εξωτερική πόρτα του σπιτιού τους), βράζουν σιτάρι και φτιάχνουν κόλλυβα. Από τα κόλλυβα αυτά τρων τα μέλη της οικογένειας και ετοιμάζεται και το δείπνο του Αϊ-Βασίλη. Τα κόλλυβά του Αγίου τα βάζουν σ’ ένα πιάτο και από πάνω τους τοποθετούν τη βασιλόπιτα, μ’ ένα αναμμένο κερί, ένα ποτήρι κρασί, καθώς και το πουγκί του νοικοκύρη. Ο Αϊ-Βασίλης το βράδυ θα επισκεφτεί το σπίτι, θα φάει και θα πιει και θα ρίξει το άγιό του βλέμμα και την ευλογία του σ’ ολόκληρο το σπίτι. Έτσι το ψωμί και το κρασί, ο άρτος και ο οίνος της θείας προσφοράς, ποτέ δε θα λείψουν από το σπίτι και το πορτοφόλι. Σε ό,τι αφορά στη βασιλόπιτα που ευλόγησε ο Αϊ-Βασίλης το βράδυ, την κόβουν την Πρωτοχρονιά, όταν θα γυρίσουν από την εκκλησία. Την κόβει ο νοικοκύρης όρθιος στο τραπέζι, όπου συγκεντρώνεται όλη η οικογένεια. Το πρώτο κομμάτι ανήκει στο Χριστό, το δεύτερο στην Παναγία, το επόμενο στα παιδιά (ξεκινώντας από το μεγαλύτερο), το προτελευταίο στη νοικοκυρά και το τελευταίο στο νοικοκύρη. Εκείνος που θα βρει το νόμισμα της βασιλόπιτας, που συμβολίζει το άγιο ψωμί της οικογένειας, θεωρείται και ο τυχερός της οικογένειας για όλη τη χρονιά.

ΈΘΙΜΑ ΤΩΝ ΦΏΤΩΝ - ΕΝ ΙΟΡΔΑΝΗ ΒΑΠΤΙΖΟΜΕΝΟΥ ΣΟΥ ΚΥΡΙΕ...

Τα κυριότερα έθιμα των Φώτων σχετίζονται με το νερό και το φως, που είναι και τα δυο καθαρτικά. Τα Φώτα στην εκκλησία πήγαινε όλο το χωριό για να δει τη Βάφτιση του Χριστού (αγιασμό). Στη μέση της εκκλησίας υπήρχε μια κολυμπήθραμε νερό και ο ιερέας βάφτιζε το σταυρό. Πολύς κόσμος του έδινε τους σταυρούς που φορούσε για να τους βαφτίσει κι αυτούς στο νερό. Το νερό του αγιασμού των Φώτων («δρόσος») πολλοί το χρησιμοποιούσαν αντί για θεία Κοινωνία, ενώ το νερό του αγιασμού των Καλάντων το έπαιρναν με μπουκάλια για να ραντίζουν τα σπίτια, τα ζώα και τα περιβόλια τους την κατάλληλη εποχή. Στην εκκλησία, τη μέρα του αγιασμού, βάφτιζαν τα παλιά χρόνια και καρπούζια «σπορικά», για να αγιαστεί ο σπόρος, καθώς και άλλα αγαθά της γης, για να πετύχουν τη γονιμότητα και την ευφορία κατά τη νέα χρονιά. Οι παπάδες γύριζαν όλο το χωριό, από σπίτι σε σπίτι, και «καλάντιζαν» και έδιωχναν τους «Σκαλαπούνταρους». Τους συνόδευαν οι καντηλανάφτες των εκκλησιών τους, καθώς και μερικά παιδιά που βοηθούσαν στην εκκλησία. Τα παιδιά κρατούσαν το ειδικό δοχείο με τον αγιασμό μέσα στο οποίο βουτούσε ο παπάς την αγιαστούρα του. 

ΨΗΣΙΜΟ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΩΝ ΨΩΜΙΩΝ ΣΕ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΦΟΥΡΝΟ

«Ο Ίδιος ο Χριστός που γεννιέται είναι ο Άρτος της Ζωής»

Για τις γιορτές του Δωδεκαημέρου, εκτός από την ψυχική και θρησκευτική προετοιμασία κάθε πιστού με τον τακτικό εκκλησιασμό και την αυστηρή νηστεία του Σαραντάμερου (από τις 15 του Νιόβρη), το αποκορύφωμα των προετοιμασιών για τις νοικοκυρές ήταν το ζύμωμα των γιορταστικών ψωμιών και των άλλων ειδών που απαιτούσαν η παράδοση και οι ανάγκες των μεγάλων αυτών ημερών. Για το Πάσκαν των Γεννών έπρεπε να ζυμωθούν μια μεγάλη ποικιλία από σησαμωτά, όπως τα έλεγαν, γιατί είχαν όλα σησάμι, όπως: γεννόπιτες, λεχουζιές ή κούμουλλα της Παναγίας, σταυροκούλουρα, χριστόψουμα, ζεμπιλούδκια, βορτακούδκια, πούλλες και αβκωτές με άσπρα αυγά, γρισταρκές, δαχτυλιές, αθθρωπούδκια ή κουκλούδες. Μαζί μ’αυτά απαραίτητη και η πίτα του Άη Βασίλη ή βασιλόπιτα ή βασίλης, όπως λεγόταν σε διάφορα χωριά. Βασικό διακοσμητικό στοιχείο ήταν ο σταυρός, το σύμβολο της Χριστιανοσύνης. Υπήρχαν όμως και σύμβολα από την αγροτική ζωή. (Θ. Κυπρή-Κ.Πρωτοπαπά. «Παραδοσιακά Ζυμώματα της Κύπρου», οπ.σ.86, Έκδοση του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου, XVIII, Λευκωσία 1997). 

ΤΑ ΕΟΡΤΑΣΤΙΚΑ ΓΛΥΚΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟΥ -«Τυλιχτά γλυκίσματα» που συμβολίζουν τον φασκιωμένο Χριστό»

Υπήρχαν τα «νηστήσιμα» και τα «αρτυμένα».Τα περισσότερα από τα γλυκίσματα αυτά είχαν ως βάση το αλεύρι: Καττιμέρια ή πισίες με μέλι και δάχτυλα Κυριών. Λουκουμάδες και τηγανίτες, κουραμπιέδες και μελομακάρονα. Τα Φώτα έριχαν λουκουμάδες-ξεροτήγανα πάνω στη στέγη του σπιτιού για «να φάνε οι καλικάντζαροι και να φύγουν». 

ΚΛΑΔΙΑ ΕΛΙΑΣ ΣΤΙΣ ΕΞΩΘΥΡΕΣ

Υπήρχε έθιμο στην Κύπρο την παραμονή της Πρωτοχρονιάς να στολίζουν μ’ ένα κλαδί ελιάς τα παράθυρα και τις πόρτες, το τραπέζι του σπιτιού. «Έτσι άλλασαν τον χρόνον». Είναι γνωστό ότι από την αρχαία εποχή υπήρχε η πίστη ότι το κλαδί δέντρου, και ιδιαίτερα αειθαλούς, είχε ζωτική δύναμη μέσα του, που μπορούσε να τη μεταδώσει και στους ανθρώπους. (Θ.Κυπρή-Κ.Πρωτοπαπά «Παραδοσιακά Ζυμώματα της Κύπρου» ο.π. σ.109, Έκδοση του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου, XVIII. Λευκωσία 1997). 

ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΗ ΚΟΠΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΤΙΚΗΣ ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑΣ - «ΒΑΣΙΛΗ»

«Το πρώτο κομμάτι είναι του Χριστού, το δεύτερο του σπιτιού

ή του Άη Βασίλη και το τρίτο του φτωχού».

Ο τυχερός της καινούργιας χρονιάς είναι εκείνος που θα βρεί το νόμισμα της πίτας.

Η καταγωγή της Πρωτοχρονιάτικης βασιλόπιτας πρέπει να αναζητηθεί στους εορταστικούς άρτους της αρχαιότητας, αλλά και στις «μειλίχιες» προσφορές των αρχαίων. Εκείνο που διαμορφώνει, όμως το έθιμο της Βασιλόπιτας είναι η ιδέα της ευετηρίας μια και συνηθίζομε να την κόβομε είτε την παραμονή είτε την πρώτη ημέρα του χρόνου. Είναι ο γλυκύς άρτος που θα επηρεάσει τις δυνάμεις της φύσης και θα φέρει υγεία και ευτυχία στην οικογένεια. Δεν χωρεί όμως αμφιβολία ότι η σημερινή βασιλόπιτα λόγω και της ηχητικής ομοιότητας, συνδέεται άρρηκτα με τον Άγιο που η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά κατά την πρώτη μέρα του χρόνου, τον Άγιο Βασίλειο, Επίσκοπο Καισαρείας. (Νίκος και Μαρία Ψιλάκη, «Το Ψωμί των Ελληνών και τα γλυκίσματα της λαϊκής μας παράδοσης»,εκδόσεις Καρμάνωρ, Ηράκλειο 2001). 

ΑΓΙΕ ΒΑΣΙΛΗ, ΒΑΣΙΛΙΑ

κάψιμο φύλλου ελιάς στη τσιμινιά

«Άη Βασίλη Βασιλιά

τζαι Πρωτολουτουρκήτη

που πήες πέρα των περών,

έβρε τζαι φανέρωσε

αν μ’ αγαπά ο/η....»

Φώτογραφίες: Τσιμινιά, Φιδκιώτικο Υφαντό, Τσαέρες - Αρχείο ΚΟΤ

Σκίτσα: Κυπριακά Ταχυδρομεία, Άντης Ιωαννίδης,

από αναμνηστική σειρά γραμματοσήμων.

ΠΗΓΗ : ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ, (από την έκδοση του ΚΟΤ «Κύπρος, Νήσος Αγίων-Προσκυνηματική Περιήγηση», Λευκωσία 2008 – Δρ. Κωνσταντίνος Γιαγκουλλής, Φιλόλογος/Ερευνητής, σ.42-45). ΕΚΔΟΤΗΣ: Γραφείον Προσκυνηματικών Περιηγήσεων της Εκκλησίας της Κύπρου.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗΣ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤΗΣ ΕΥΛΑΒΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΠΑΠΠΟΥΔΩΝ ΜΑΣ Δ΄

Όταν είμεθα μικρά παιδιά και επηγαίναμεν στο σχολείον, οι διδάσκαλοί μας μας παρέδιδαν όλα τα μαθήματα κάθε ημέραν……… Μερικοί δε διδάσκαλοί μας ήσαν τόσον ευλαβείς και είχον τόσον φόβον Θεού, όπου όταν μας ωμιλούσαν περί Θεού, διά την Παναγίαν και τους Αγίους, έτρεχον ποταμηδόν τα δάκρυα από τους οφθαλμούς των.

Δεν ήταν και τότε κορίτσια ; Επαίζαμε διάφορα παιχνίδια μαζί με τα κορίτσια, και καμμίαν φοράν δεν εσκεφθήκαμεν πονηρά. Ενηστεύαμεν όλας τας Σαρακοστάς, ήτοι την Μεγάλην Σαρακοστήν, ως και την Σαρακοστήν των Χριστουγέννων, επίσης ενηστεύαμεν και κατά τας ημέρας του Δεκαπενταυγούστου, ως και την νηστείαν των αγίων Αποστόλων. Όλας δηλαδή τας νηστείας τας κεκανονισμένας από την αγίαν Εκκλησίαν μας. Τετάρτην και Παρασκευήν, λάδι δεν ετρώγαμε, και αν ήτο και κανένας περισσότερον βιαστής, δεν έτρωγε ούτε και την Δευτέραν. Κάθε Κυριακήν επηγαίναμε εις την Εκκλησίαν, καθώς και εις τας εορτάς των μεγάλων Αγίων. Οι ιερείς έβλεπαν τους γονείς και τα παιδιά και εχαίροντο, γιατί εις τα πρόσωπα όλων ήτο ζωγραφισμένη η μακαρία απλότης. 

Σήμερα οι διδάσκαλοι πηγαίνουν τα παιδιά εις τα θέατρα και τους κινηματογράφους, που είναι τόποι σκότους και διαφθοράς. Τότε οι ιδικοί μας διδάσκαλοι μας έπαιρναν εις την Κούλουρην (Σαλαμίνα), εις την Εκκλησίαν της Παναγίας της Φανερωμένης. Εκεί μόλις εισέρχεσαι επάνω από την πόρτα είναι ζωγραφισμένη η Δευτέρα Παρουσία του Δεσπότου Χριστού. Εις αυτήν μας έδειχναν οι διδάσκαλοι μας πρώτα τους Αγίους και τους Δικαίους, που ήσαν κοντά εις τον Χριστόν και εχαίροντο ευφραινόμενοι από την θέαν του Τρισυποστάτου Θεού. Και κατόπιν μας έδειχναν τους κολασμένους, που ήσαν κάτω εις τις φλόγες καιόμενοι και βασανιζόμενοι. Μερικών δε τα κεφάλια ήσαν προς τα κάτω και εκαίοντο από τις φλόγες. Εμείς ως μικρά παιδιά ερωτούσαμεν τους διδασκάλους δι’ αυτά που μας έδειχναν και εκείνοι μας εξηγούσαν και μας εδίδασκον να μισήσωμεν την αμαρτίαν και να αγαπήσωμεν τον Θεόν και την αρετήν και να αποφεύγωμεν τας βλαβεράς συναναστροφάς και να μη κάνωμεν απρεπείς συζητήσεις.

Εμείς μικρά παιδιά τότε εδεχόμεθα ευχαρίστως όλας τας καλάς αυτάς συμβουλάς και ουδέποτε παρηκούσαμεν εις τους εις τους γονείς και εις τους Πνευματικούς μας.

ΠΗΓΗ : +ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΑΓΙΑΝΝΑΝΙΤΟΥ, ΓΕΡΟΝΤΙΚΑΙ ΕΝΘΥΜΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ, ΤΟΜ. Α΄, Β΄ ΕΚΔ., ΙΕΡΑ ΚΟΙΝΟΒΙΑΚΗ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ, ΜΩΛΟΣ ΛΟΚΡΙΔΟΣ, 2011, σσ. 67 κ.ε.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗΣ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤΗΣ ΕΥΛΑΒΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΠΑΠΠΟΥΔΩΝ ΜΑΣ Γ΄

Οι γονείς δια να μάθουν εις τα παιδιά των την ελεημοσύνην, έκαμνον και το εξής :

«Εδώσατε το κομμάτι το ψωμί εις αυτόν τον πτωχόν ; Ο Χριστούλης τώρα θα ευλογήσει το ψωμί και δεν θα ζημώσουμε το Σάββατον, αλλά την Δευτέραν».

Και αυτό όντως το εθαυματούργει ο Δεσπότης Χριστός και μέχρι την Δευτέραν δεν εζύμωναν. Δι’ αυτό τα μικρά παιδιά, μόλις έβλεπαν ξένον, εφιλονικούσαν μεταξύ των, ποίο θα πάρει τον ξένον να τον φιλοξενήσει. Και μέχρι το 1940 ξενοδοχεία δεν υπήρχον εις τα νησιά, διότι τους ξένους τους έπαιρναν αι εκκλησίαι εις τα κελλιά των και οι νησιώται εις τας οικίας των, όπου τους εφιλοξένουν¹.

-Κι’ εσύ τώρα, κυρά Μαρία, πρόσεχε να μη σε ιδούν τα εγγόνια σου θυμωμένην, αλλά πάντοτε να τους ομιλείς με πραότητα. Να διαβάζεις εις αυτά βίους Αγίων. Να μη κάμνετε τίποτε άσχημον, ούτε να φιλονικήτε έμπροσθεν των παιδιών σας, διότι θα τα βλάψετε. Να τα πηγαίνετε εις την εκκλησίαν, να τα νηστεύετε και να κοινωνούν των Αχράντων Μυστηρίων, διότι πάρα πολλοί κληρικοί και θεολόγοι λέγουν να κοινωνούν όλοι χωρίς νηστείαν. Προσέχετε να μη το κάμνετε αυτό ποτέ.

Αυτά με ολίγα λόγια σας γράφω και να προσεύχεσθε εις την Παναγίαν και δι’ εμέ τον παπά Χρύσανθον…………………

_______________________

1.Έλεγε επίσης ο Γέροντας άλλοτε : «Εάν επέρναγε ξένος από το σπίτι μας, έμεναν νηστικοί οι ιδικοί μας και του έδιναν και αυτό το ψωμί, που υπήρχε υστερημένον (δηλαδή ολιγοστόν)».

ΠΗΓΗ : +ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΑΓΙΑΝΝΑΝΙΤΟΥ, ΓΕΡΟΝΤΙΚΑΙ ΕΝΘΥΜΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ, ΤΟΜ. Α΄, Β΄ ΕΚΔ., ΙΕΡΑ ΚΟΙΝΟΒΙΑΚΗ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ, ΜΩΛΟΣ ΛΟΚΡΙΔΟΣ, 2011, σσ. 63 κ.ε.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗΣ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤΗΣ ΕΥΛΑΒΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΠΑΠΠΟΥΔΩΝ ΜΑΣ Β΄

Ενθυμείσαι βέβαια ότι όταν ήρχετο η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, μας ητοίμαζον μ’ αυτά τα λόγια από την εβδομάδα της Τυροφάγου :

«-Παιδάκια μου, θα πεθάνουνε επτά καλογριούλες, και πρέπει κι’ εμείς να τις μιμηθούμε, να νηστεύουμε και να τρώμε λάδι μόνο Σάββατο και Κυριακήν».

Και εμείς με την παιδική μας απλότητα ελέγαμεν :

«-Καλέ μητέρα, αυτές οι καλογριούλες δεν πέθαναν ακόμη;».

Όταν ήρχετο η Παρασκευή της πρώτης εβδομάδος μας έλεγον πάλιν :

«-Απόθανε απόψε μία, όπου σ’ όλη της την ζωή νήστευε, και τώρα που νηστεύουμε και εμείς, θα πάει στον Δεσπότην Χριστόν και θα μας βάλει στην αγκαλιά Του, να μας πάρει μαζί στον Παράδεισο, καθώς επήρε και τα παιδιά, τα οποία ευλόγησε, καθώς περπατούσε εις τα Ιεροσόλυμα».

Όταν ακούγαμε την καμπάνα να σημαίνει, εβλέπαμε τους ιερείς να κλαίουν και ερωτούσαμε :

«Καλέ γιαγιά, γιατί οι παπάδες κλαίνε και μαζί μ’ αυτούς κλαίτε και σείς ;».

Και μας έλεγαν τα εξής :

«-Παιδιά μου, τώρα είναι Μεγάλη Τεσσαρακοστή, όπου θα πεθάνουν έξι καλόγριες μικρές και μία Μεγάλη. Αυτή η Μεγάλη που θα αποθάνει στο τέλος της Μεγάλης Εβδομάδος, θα μας αξιώσει να ιδούμε τον Χριστούλη επάνω στον Σταυρόν^. και την Κυριακή της Λαμπρής θα φορέσουμε ρούχα πλυμένα και καθαρά και θα πάμε στην εκκλησία. Και την νύχτα θα φωνάξει ο παπάς το «Χριστός Ανέστη», θα κτυπήσουν οι καμπάνες και όλη η εκκλησία θα γίνει άσπρη από τα φώτα τα πολλά. Στο τέλος θα κοινωνήσουμε όλοι, μικροί και μεγάλοι και μετά θα μας δώσει ο παπάς ένα αυγό κόκκινο, πρώτα στα μικρά παιδιά και κατόπιν στους μεγάλους.

-Γιατί, καλέ γιαγιά, πρώτα στα μικρά παιδιά ;

-Γιατί τα μικρά παιδιά πρέπει να διδαχθούν την αγάπη του Χριστού, και την αγάπη του Χριστού μας θα την διδάξει ο παπάς. Βλέπεις ότι όπου κι αν είμαστε, σηκωνόμαστε, όταν περνάει ο παπάς, και μόλις τον χαιρετάμε με το «σε προσκυνούμε», μας απαντάει «τον Χριστόν να προσκυνούμε».

Μ’ αυτόν τον τρόπον λοιπόν μας εδίδασκον το πώς ν’ αγαπώμεν τον Χριστούλη, και πολλά παιδιά επήγαιναν εις τα εξωκκλήσια και προσηύχοντο και ηκολούθησαν τον δρόμο της αγιότητος.

Όταν ήκουον οι γονείς μας να εξέρχεται από το στόμα μας λόγος απρεπής, μόλις έβρεχε και εγέμιζε ο ουρανός από αστραπάς και βροντάς (1), εγονάτιζαν μέσα εις το σπίτι και με δάκρυα εις τους οφθαλμούς των μας έλεγον :

«-Βλέπετε και ακούετε τι γίνεται ; Γίνεται για σας όπου είπατε τα απρεπή λόγια και δεν μετανοήσατε, γι’ αυτό θα καταστρέψει ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός τον κόσμον». Τότε εμείς ελέγαμεν :

«-Συγχώρα μας Χριστέ μου, συγχώρα μας Χριστέ μου.

«-Τώρα για να μας συγχωρέσει ο Χριστούλης, φέρτε ν’ ανάψουμε την λαμπάδα της Αναστάσεως και θα σταματήσει αυτή η οργή».

Αυτά μας έλεγαν και μόλις ήναπτον την λαμπάδα, έπαυον αι αστραπαί και αι βρονταί, και εμείς με μεγάλην χαράν ελέγαμεν :

«-Μας εσυγχώρησε ο Χριστούλης. Και ποτέ πλέον δεν εξήρχετο απρεπής λόγος από το στόμα μας».

___________
1.Ένα σχετικόν συγκλονιστικόν γεγονός με αστραπάς, το οποίον συνέβη το 1910 και ενεθυμείτο ο Γέροντας είναι και το εξής : "Ήμουν τότε παιδί, το 1910, και ήρχισαν εν καιρώ Φθινοπώρου μίαν ημέραν αστραπαί και βρονταί. Δύο καραγωγείς ήρχοντο από τον Πειραιά εις τας Αθήνας. Ο ένας έλεγεν : "Κύριε ελέησον, Κύριε ελέησον", ο άλλος όμως ήτο ασεβής και έλεγεν περιπαίζοντας και βλασφημώντας, ότι παντρεύεται ο Θεός και έχει τους γάμους του. Και αμέσως έπεσε αστροπελέκι και τον έκαψε ! Έτσι πληρώνεται η ασέβεια. Αυτά ακούσαντες οι πατέρες ημών έπεσαν εις προσευχήν παρακαλούντες τον Θεόν να μη φέρει κανένα κακόν εις το μαρτυρικόν έθνος μας. Και είδον τους Πειραιείς και τους Αθηναίους να γονατίζουν παρακαλούντες τον Θεόν να φωτίσει την νεολαίαν να στηριχθεί εις την πίστιν των Πατέρων μας". 

ΠΗΓΗ : +ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΑΓΙΑΝΝΑΝΙΤΟΥ, ΓΕΡΟΝΤΙΚΑΙ ΕΝΘΥΜΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ, ΤΟΜ. Α΄, Β΄ ΕΚΔ., ΙΕΡΑ ΚΟΙΝΟΒΙΑΚΗ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ, ΜΩΛΟΣ ΛΟΚΡΙΔΟΣ, 2011, σσ. 61 κ.ε.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗΣ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤΗΣ ΕΥΛΑΒΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΠΑΠΠΟΥΔΩΝ ΜΑΣ Α΄

…«Σε παρακαλώ, τώρα που θα πας στην κυρά Γιώργαινα, πρόσεξε μη σου δώσει τίποτα και το φάγεις, γιατί πας στην Αγρυπνία και πρέπει να είσαι νηστικός, παιδάκι μου, για να καταλάβεις τα άγια Γράμματα του αγίου Σπυρίδωνα».

…………………………………………………………

-«Δώς μου, καλέ κυρά Γιώργαινα, το ταγαράκι σου να το πάω εγώ, γιατί είσαι γριά κι’ ο δρόμος πολύς, να μην κουραστείς.

-«Όχι, Χρήστο μου, εγώ θα το πάω για να κουραστώ, νάχω μισθό απ’ τον Θεό. Δεν ακούς που λέει ο Χριστός, «ελάτε σεις οι κουρασμένοι να σας αναπαύσω»; Ποια ανάπαυση θα μας δώσει ; Τον Παράδεισο !...».

Εφύγαμε από το σπίτι.

«-Γύρισε τώρα, παιδί μου, και κοίταξε απ’ εκεί που βγαίνει ο ήλιος και ειπέ με το νου σου : «Χριστέ μου, οδήγησέ με, Παναγία μου, σκέπασέ με κι’ άγιέ μου Σπυρίδωνα μαζί με τον άγγελό μου, που θάρθει να πάρει τη ψυχή μου, φυλάξτε με να γίνω καλό παιδί».

-Καλά, κυρά Γιώργαινα.»

…………………………………………………………….

Εις τον δρόμο με ερώταγε :

«-Λές, παιδί μου, το «Κύριε ελέησον»; Πρόσεχε, μη φύγει από τον νουν σου το «Κύριε ελέησον».

…………………………………………………………….

Ήλθε η ώρα οκτώ, οκτώ και μισή, και ήρχισεν η Αγρυπνία.

………………………………………………………………

Οι περισσότεροι από το εκκλησίασμα, συχνότατα ενήστευον οκτώ ημέρες το κρέας, έξ ημέρες το ψάρι, τρεις ημέρες το λάδι και εξομολόγησιν είχον καθαρωτάτην, και όταν εκοινώνουν τους έβλεπες ωσάν αγγέλους κατά την μορφήν».

Αυτοί ήσαν οι κάτοικοι του………., οι οποίοι, όταν εκτύπαγε η καμπάνα εις τας πέντε, πέντε και ένα λεπτό ήσαν γεμάτες οι εκκλησίες από αγίους ανθρώπους. Όταν εδιάβαζαν το εξάψαλμο τα μάτια των έτρεχαν ποταμηδόν…………….».

ΠΗΓΗ : +ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΑΓΙΑΝΝΑΝΙΤΟΥ, ΓΕΡΟΝΤΙΚΑΙ ΕΝΘΥΜΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΗΓΗΣΕΙΣ, ΤΟΜ. Α΄, Β΄ ΕΚΔ., ΙΕΡΑ ΚΟΙΝΟΒΙΑΚΗ ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ, ΜΩΛΟΣ ΛΟΚΡΙΔΟΣ, 2011, σσ. 24-30, 40-41.

Η ΕΛΛΑΣ, Η ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ – ΑΡΧΙΜ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΓΟΝΤΙΚΑΚΗ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΥ Ι. Μ. ΙΒΗΡΩΝ

Ὁπότε, δὲν στέκουν οἱ ἀπόψεις ὅτι ὑπάρχουν κάποιοι πλούσιοι καὶ δυνατοὶ ποὺ ἀδικοῦν ἐμᾶς, τοὺς φτωχοὺς καὶ λίγους «τῆς θρησκευτικῆς καὶ πολιτιστικῆς μειονότητος».

Εἶναι ψέμμα αὐτό. Εἴμαστε οἱ πλούσιοι, οἱ δυνατοὶ καὶ πολιτισμένοι, ποὺ ἀδικοῦμε τὸν ἑαυτό μας καὶ ὅλους τοὺς ἄλλους. Ἔχομε τὴν ἰσχὺ τοῦ Πνεύματος καὶ κληρονομιὰ ἀκατάλυτη, ποὺ μᾶς καθιστᾶ ὑπεύθυνους γιὰ τὴν προστασία τῆς ἀνθρωπίνης ἐλευθερίας καὶ ἀξιοπρέπειας.

Τὰ κροκοδείλια δάκρυά μας δὲν θὰ μᾶς ἀπαλλάξουν ἀπὸ τὴν εὐθύνη. Εἴμαστε ὀφειλέται. Καὶ θὰ μᾶς ζητήσουν λόγο οἱ ἄνθρωποι, οἱ χιλιάδες, τὰ ἑκατομμύρια, ποὺ ἀδικήθηκαν, κάηκαν, σάπισαν στὰ κάτεργα, καὶ αὐτοὶ ποὺ σήμερα ζοῦν μέσα στὸν λιμὸ τῆς εὐμαρείας καὶ στὴν εἱρκτὴ τῆς «ἐλευθερίας», ποὺ τοὺς ὁδηγεῖ στὴ νάρκωσι καὶ τοὺς πνίγει.

Δὲν θὰ μᾶς σώση κανένα ἄλλοθι, ὅταν σταθοῦμε στὴν τελικὴ κρίσι, ὅταν θὰ προσπαθοῦμε καὶ δὲν θὰ μποροῦμε νὰ δικαιολογήσωμε τὸ γιατί δὲν ζήσαμε καὶ δὲν δώσαμε τὴ μαρτυρία τῆς Παραδόσεώς μας, ποὺ προσφέρει σαρκωμένη καὶ ἔμπρακτη λύσι στὸ πρόβλημα τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς κοινωνίας του· στὸ πρόβλημα τοῦ νοήματος τῆς ζωῆς καὶ τῆς συνεχείας της.

Ἂν οἰκονομικὰ εἴμαστε ὑποδεέστεροι, συγκρινόμενοι μὲ ἄλλους λαούς, καὶ ἂν δὲν διαθέτωμε τὰ κεφάλαια τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τραπέζης, ὅμως ἔχομε κάποια ἄλλα, μοναδικά, ἀδαπάνητα λειτουργικὰ κεφάλαια κάποιας ἄλλης Ἁγίας Τραπέζης, ποὺ εἶναι ἱκανὴ νὰ θρέψη τὴν οἰκουμένη μὲ τὴ χαρὰ τῆς Ἀναστάσεως ποὺ νικᾶ τὸν θάνατο:

«Ἡ τράπεζα γέμει, τρυφήσατε πάντες. Ὁ μόσχος πολύς, μηδεὶς ἐξέλθῃ πεινῶν. Πάντες ἀπολαύσατε τοῦ συμποσίου τῆς πίστεως. Πάντες ἀπολαύσατε τοῦ πλούτου τῆς χρηστότητος» ( Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, Λόγος κατηχητικὸς τοῦ Πάσχα).

Τὸ χρέος μας εἶναι μεγάλο, συγκεκριμένο καὶ οἰκουμενικό. Καὶ τὸ ὅτι ἡ ἐλάχιστη Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἡ μικρὴ ἀριθμητικὰ καὶ ἀδύνατη ἀνθρωπίνως, προκαλεῖ κάποια ἀντίδρασι –γιατὶ αὐτὴ σώζει τὸν ἄνθρωπο– φανερώνεται καὶ στὶς ἐκδηλώσεις καὶ ἐνέργειες ἀνθρώπων «δυνατῶν καὶ ὑπευθύνων», ποὺ κανονικά, ἂν ἦταν ἀμελητέα ποσότης, ἔπρεπε ἁπλῶς νὰ τὴν ἀντιπαρέρχωνται διὰ τῆς σιωπῆς. Ἐνῷ συμβαίνει τὸ τελείως ἀντίθετο: Ἀπὸ τὴ μιὰ μεριά, ἀπὸ τὰ κέντρα ἐξουσίας καὶ ἀπὸ τοὺς «δοκοῦντας ἄρχειν τῶν ἐθνῶν» (πρβλ. Μάρκ. 10, 42) ἐκφράζεται μιὰ ἀνησυχία.

Ὁ κ. Χάντινγκτον μὲ τοὺς ἐπιτελεῖς του στὸ Χάρβαρντ ἐπισημαίνει ὅτι ἡ παρουσία τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ τῆς ξένης λογικῆς της συνιστᾶ ἐπικίνδυνη ἀνωμαλία στὴν ἀνατολικὴ περιοχὴ τῆς Μεσογείου.

Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ὁ πολιὸς μελετητὴς καὶ γνώστης τῆς ἱστορίας καὶ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας σὲρ Στῆβεν Ράνσιμαν δηλώνει ὅτι ἡ Ὀρθοδοξία ἔχει τὴ δύναμι νὰ ἐπιζήση κατὰ τὸν ἐρχόμενο αἰώνα. Ὁ Ρωμαιοκαθολικισμὸς καὶ ὁ Προτεσταντισμὸς ἔχουν τὴν ἴδια λογικὴ καὶ κινοῦνται στὸ ἴδιο πλαίσιο καὶ στὴν ἴδια ὁλοκληρωτικὴ τακτική, ὅπου ὁ ἄνθρωπος ἀγνοεῖται, ὑποτιμᾶται.

Καὶ οἱ δύο πλευρὲς ἔχουν δίκιο. Ἂν καὶ ξεκινοῦν ἀπὸ διαφορετικὲς προϋποθέσεις, καταλήγουν στὸ ἴδιο: ἐντοπίζουν τὴν ἴδια πραγματικότητα, ποὺ εἶναι γιὰ ἄλλους ὀσμὴ ζωῆς εἰς ζωήν, καὶ γιὰ ἄλλους ὀσμὴ θανάτου εἰς θάνατον (βλ. Β΄ Κορ. 2, 16). Οἱ Ὀρθόδοξοι πρέπει νὰ εἴμαστε εὐγνώμονες καὶ πρὸς τὶς δύο πλευρὲς (προπαντὸς πρὸς τὴν πρώτη), γιατὶ μᾶς στέλνουν τὸ ἴδιο μήνυμα: δὲν μποροῦμε ἀτιμωρητὶ νὰ κοιμώμαστε. Τὸ συμπέρασμα:

– Δὲν εἴμαστε λίγοι, εἴμαστε πολλοί. Τὸ πλῆθος καὶ ἡ δύναμίς μας βρίσκονται στὸν δυναμισμὸ τοῦ προζυμιοῦ τῆς ἐλευθερίας τοῦ Πνεύματος.

– Δὲν θὰ μᾶς φᾶνε. Ὀφείλομε νὰ φαγωθοῦμε, γιὰ νὰ δώσωμε στοὺς πεινασμένους «τὸν οὐράνιον ἄρτον, τὴν τροφὴν τοῦ παντὸς κόσμου» (Εὐχὴ τῆς Προθέσεως τῆς θείας Λειτουργίας τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου), ποὺ μελίζεται καὶ δὲν διαιρεῖται· ἐσθίεται καὶ οὐδέποτε δαπανᾶται (βλ. ὀπισθάμβωνο εὐχὴ τῆς θείας Λειτουργίας τοῦ Μ. Βασιλείου). Ἔτσι, βρίσκομε τὸν ἑαυτό μας, ἀποκτοῦμε δύναμι καὶ ἐξοφλοῦμε τὸ χρέος μας.

– Δὲν φοβόμαστε καὶ δὲν τὰ χάνομε. Ὄχι ἐπειδὴ εἴμαστε δυνατοί, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸς Αὐτὸς ποὺ μᾶς ἀγαπᾶ, καὶ ἀγαπᾶ τὸν κάθε ἄγνωστο καὶ ἀνώνυμο ἄνθρωπο μὲ τὴν ἀγάπη ποὺ ἀγαπᾶ τὴν οἰκουμένη.

– Ἡ ἐποχή μας εἶναι κρίσιμη, ἄρα καλή, ἂν τὴ δοῦμε μέσα ἀπὸ τὸ μυστήριο τῆς θείας Λειτουργίας, τῆς ἱερᾶς Ἀποκαλύψεως· εἶναι μία ἀφορμὴ μετανοίας καὶ σωτηρίας ὅλων μας. Ἂν ἤμασταν καλὰ κατὰ φαντασίαν καὶ ἀνθρωπίνην ἐπίνοιαν, ἂν δὲν εἴχαμε προβλήματα ἢ νομίζαμε ὅτι δὲν εἴχαμε· θὰ ἤμασταν σὲ κατάστασι ἐπικινδύνου νάρκης, ὕπνου καὶ ψευδαισθήσεως.

– Δὲν ἀμυνόμαστε. Κάνομε ἐπίθεσι. Καὶ ἡ ἐπίθεσι γίνεται πρὸς ὄφελος ἐκείνων πρὸς τοὺς ὁποίους ἐπιτιθέμεθα. Καὶ ἂν θέλετε γιὰ τὴ Συνθήκη τοῦ Σένγκεν καὶ τὸ φακέλωμα: τὸ «ὄχι» ἔρχεται ἀπὸ μόνο του. Καὶ τὸ «ὄχι» αὐτὸ λέγεται ἀπὸ ἀγάπη καὶ γιὰ τὸ καλὸ περισσότερο τῶν Εὐρωπαίων (ἐκείνων ποὺ νομοθετοῦν καὶ παίρνουν ἀποφάσεις – ὅπως τὶς παίρνουν – καὶ ἐκείνων ποὺ τὶς ὑφίστανται).

Ὄχι τόσο γιὰ τοὺς Ὀρθοδόξους· αὐτοὶ εἶναι δοκιμασμένοι καὶ παρηγορημένοι μέσα στὰ ἀτελείωτα ἱστορικά τους μαρτύρια καὶ στὴν οὐράνια παράκλησι τῆς θείας Λειτουργίας. Ἔτσι, καὶ οἱ πιὸ μεγάλες ἐλευθερίες εἶναι ἀνεπαρκεῖς γιὰ τὶς ἀπαιτήσεις τους, καὶ ἡ βαρύτερη σκλαβιὰ ἀνίκανη νὰ θίξη τὴν ἐλευθερία τους. νὰ θίξη τὴν ἐλευθερία τους.

ΠΗΓΗ : ΑΡΧΙΜ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΙΒΗΡΙΤΗΣ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ, εκδ. ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΙΒΗΡΩΝ, 2000.

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ

Πρόκειται για ένα από τα ωραιότερα και εκλεκτότερα έθιμα της οικογενειακής μας παράδοσής, το οποίο τα τελευταία χρόνια απέκτησε και ευρύτερο κοινωνικό χαραχτήρα αφού σε όλες σχεδόν τις κοινωνικές συνάξεις μετά τη πρώτη του νέου έτους, είθισται να κόβονται βασιλόπιτες. Ο σπιτονοικοκύρης κόβει και μοιράζει τη πίτα στα μέλη της οικογένειας, αφού πρώτα ξεχωρίσει τα κομμάτια του Χριστού, του Αγ. Βασιλείου και του σπιτιού. Όποιος τύχει το νόμισμα που είναι κρυμμένο στο ζυμάρι της πίτας, θεωρείται ο τυχερός της βραδιάς και της νέας χρονιάς. Σύμφωνα με μια παράδοση που έχει τις ρίζες της στο Συναξάρι του Αγίου, το έθιμο της Βασιλόπιτας προήλθε ως εξής : ο Έπαρχος της επέβαλε δυσβάστακτους φόρους στους κατοίκους της Καισάρειας, τους οποίους αδυνατούσαν να πληρώσουν οι δύσμοιροι. Έτσι, προσέφυγαν στον Άγιο Βασίλειο και εκείνος του συμβούλευσε να συγκεντρώσουν τα κοσμήματα των γυναικών τους και να του τα δώσουν. Κατόπιν, ο Άγιος τα παρέδωσε στον Έπαρχο, ο οποίος σεβόμενος Βασίλειο ντράπηκε να τα πάρει. Μη γνωρίζοντας ποιος είναι ο κάτοχος του κάθε κοσμήματος, ο Άγιος στη προσπάθειά του να τα επιστρέψει στους κατοίκους της Καισάρειας, ζήτησε να φτιάξουν μικρά ψωμάκια, μέσα στα οποία τοποθέτησε από ένα κόσμημα. Όταν αυτά μοιράστηκαν, κατά θαυματουργικό τρόπο ο καθένας πήρε το ψωμάκι με το κόσμημα που είχε δώσει. Μια άλλη εκδοχή – που έχει καταγωγή από τα ειδωλολατρικά σατουρνάλια - υποστηρίζει ότι το όνομα της βασιλόπιτας, δεν είχε εξαρχής συσχετισμό με τον Άγιο Βασίλειο, αλλά με τη λέξη «βασιλεύς», καθότι από τα ρωμαϊκά χρόνια συνηθίζονταν τις ημέρες της πρωτοχρονιάς και του δωδεκαημέρου, να κάμουν συμπόσια και να εκλέγουν έναν «βασιλιά» της βραδιάς, με λαχνό κουκί ή φασόλι. Η παλιά αυτή ρωμαϊκή συνήθεια, πέρασε και στο Βυζάντιο, όπου ο «βασιλιάς» της βραδιάς, και τυχερός της χρονιάς, στέφονταν με ψεύτικο στεφάνι, έπαιρνε περισσότερα φαγητά, ποτά, στολίδια και του έδιναν να μοιράσει γλυκό που πιθανότατα ονομάζονταν από τότε «βασιλόγλυκο» ή «βασιλόπιτα». Αργότερα, μέσα στο γλύκισμα έβαζαν κλήρο (φασόλι ή κουκί) για να αναδειχθεί ο «βασιλιάς» της βραδιάς και έκοβαν το γλύκισμα για να διαπιστώσουν ποιος θα ήταν ο τυχερός. Να υπογραμμίσουμε και μια τρίτη παράμετρο, σημειώνοντας ότι λαογραφικό στοιχείο του εθίμου της βασιλόπιτας είναι ο εορταστικός άρτος που χρησιμοποιούνταν και από τους αρχαίους Έλληνες (Θαλήσια – Θαργήλια), αλλά και από την Εκκλησία με τις αρτοκλασίες. Εορταστικός άρτος ήταν και η μελιττούντα ή μειλίχιος πλακούς των αρχαίων Ελλήνων η οποία προσφέρονταν στους θεούς του Άδη για τους νεκρούς. Η γλυκιά βασιλόπιτα, με τη ζαχαροπλαστική κατασκευή της, είναι ταυτόχρονα και πλακούς μειλίχιος για τους νεκρούς της οικογένειας και αυτό εξηγεί το γεγονός της βραδινής κοπής της.

ΠΗΓΗ : ΛΟΥΚΑΤΟΥ Δ., ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑΣ, ¨ΜΙΚΡΑΣΙΑΣΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ», Ι΄, Αθήναι 1962, ΘΗΕ, τ. 1, στ. 246, Αθήναι 1967. 

ΤΑ ΚΟΚΚΙΝΑ ΑΥΓΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΑΓΔΑΛΗΝΗΣ

Συνηθίζουμε να βάφουμε κόκκινα τα αυγά γιατί συμβολίζουν το Αίμα που έδωσε ο Χριστός για την σωτηρία του κόσμου. Η παράδοση λέει ότι, κάποια μέρα μετά την Ανάσταση του Κυρίου μας, η Αγία Μαρία η Μαγδαληνή πήγε στον Τιβέριο Καίσαρα και του ανακοίνωσε με πολύ θάρρος ότι αναστήθηκε ο Χριστός και όλα τα γεγονότα περί της Ανάστασης του Χριστού. Εκείνη την ώρα κάποιος κρατούσε δίπλα από τον Καίσαρα ένα καλάθι αυγά. Ο Τιβέριος Καίσαρας, έδειξε απορημένος, γέλασε και είπε στην Μαγδαληνή: «Όσο σηκώθηκε Αυτός από το μνήμα του, άλλο τόσο κι αυτά τα αυγά από άσπρα θα γίνουν

κόκκινα». Έξαφνα τα αυγά έγιναν κόκκινα και έμεινε άναυδος ο Καίσαρας. Έτσι κατά την Παράδοση αυτή τα αυγά βάφονται

κόκκινα. Το γεγονός ιστορείται σε τοιχογραφία - πάνω από το ιερό - της Ρωσικής Μονής της Αγίας Μαρίας της Μαγδαληνής στα Ιεροσόλυμα, η οποία ευρίσκεται στη Γεσθημανή. 

TΑ ΒΥΖΑΝΤIΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Φωτογραφία : Γ. Κόρδης : Κάλαντα

Ἦχος α´. Ῥυθμὸς τετράσημος.

Ἄναρχος Θεὸς καταβέβηκεν καὶ ἐν τῇ Παρθένῳ κατώκοισεν
ερου ρεμ ερου ρεμ ρερου ρερου ρερου ρεμ
χαῖρε Ἄχραντε.
Βασιλεὺς τῶν ὅλων καὶ Κύριος ἦλθε τὸν Ἀδὰμ ἀναπλάσασθαι
ερου ρεμ ερου ρεμ ρερου ρερου ρερου ρεμ
χαῖρε Ἄχραντε.
Γηγενεῖς σκιρτᾶτε καὶ χαίρεσθε, τάξεις τῶν ἀγγέλων εὐφραίνεσθε
ερου ρεμ ερου ρεμ ρερου ρερου ρερου ρεμ
χαῖρε Ἄχραντε.
Δεῦτε ἐν σπηλαίῳ κατίδομεν κείμενον ἐν φάτνῃ τὸν Κύριον
ερου ρεμ ερου ρεμ ρερου ρερου ρερου ρεμ
χαῖρε Δέσποινα.
Ἐξ ἀνατολῶν μάγοι ἔρχονται δῶρα προσκομίζουσιν ἄξια.
ερου ρεμ ερου ρεμ ρερου ρερου ρερου ρεμ
χαῖρε Δέσποινα.
Ζητοῦν προσκυνήσαι τὸν Κύριον, τὸν ἐν τῷ σπηλαίῳ τικτόμενον.
ερου ρεμ ερου ρεμ ρερου ρε τε και τενενα
χαῖρε Δέσποινα.
Ἀστὴρ τοὺς μάγους ὁδήγησεν ἄνω τοῦ σπηλαίου τοὺς ἔφερεν
Θεὸς Βασιλεὺς προαιώνιος τίκτεται ἐκ κόρης Θεόπαιδος.
Ἱδὼν ὁ Ἡρῴδης ἐθαύμασε τὴν ὑπὸ τῶν μάγων ἀκρίβειαν.
Κράζει καὶ βοᾶ πρὸς τοὺς ἱερεῖς τοὺς δοξολογοῦντας τὸν Κύριον.
Λέγετε σοφοὶ καὶ διδάσκαλοι ἄρα που γεννᾶται ὁ Κύριος.
Μάγοι τῶν κηρύττουν καὶ λέγουσι Βασιλέα μέγα καὶ Κύριον.
Τεριριριρεμ τεριριριρεμ τεμ και ανανες
χαῖρε ἄχραντε, τεμ καὶ νενενὰ χαῖρε Δέσποινα.
Νῦν Ἡρῴδης σήμερον ἤκουσεν ἀληθείας θαῦμα κι ἐθαύμασεν
Τεριριριρεμ τεριριριρεμ τεμ και ανανες
χαῖρε ἄχραντε, τεμ καὶ νενενὰ χαῖρε Δέσποινα.
Ξένον καὶ παράδοξον ἄκουσμα, τὴν ὑπὸ τῶν μάγων ἀκρίβειαν
Τεριριριρεμ τεριριριρεμ τεμ και ανανες
χαῖρε ἄχραντε τεμ καὶ νενενὰ χαῖρε Δέσποινα.
Ὁ μακροθυμήσας καὶ Κύριος, σώσαι τοὺς εἰς Σε καταφεύγοντας
Τεριριριρεμ τεριριριρεμ τεμ και ανανες
χαῖρε ἄχραντε τεμ καὶ νενενὰ χαῖρε Δέσποινα.
Ποιμένες ἰδόντες ἐδόξαζον, δόξα ἐν ὑψίστοις ἐκραύγαζον.
Ῥῆμα Ἰωσὴφ νύκτα ἤκουσεν ἄγγελος Κυρίου ἐλάλησε.
Σήμερον γεννᾶται ὁ Κύριος καὶ πᾶσα ἡ κτίσις ἀγάλλεται.
Τρεῖς τὰς ὑποστάσεις ἐγνώκαμεν· Πατέρα, Υἱόν, Πνεῦμα Ἅγιον.
Ὑπὸ ἀρχαγγέλων ὑμνούμενον καὶ τῶν Σεραφεὶμ δοξαζόμενον.
Ερου ρεμ ερου ρεμ ερου ερου ρεμ
χαῖρε ἄχραντε.
Φῶς ἐν τῷ σπηλαίῳ ἐπέφανεν καὶ τὸν κόσμον ὅλον ἐφώτισε.
Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος ὑπάρχεις καὶ Κύριος.
Χαίρουσα ἡ κτίσις ἀγάλλεται καὶ πανηγυρίζει, εὐφραίνεται.
Ερου ρεμ ερου ρεμ ερου ερου ρεμ
χαῖρε ἄχραντε.
Ψάλλοντες Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν τὸν ἐν τῷ σπηλαίῳ τικτόμενον.
Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος ὑπάρχεις καὶ Κύριος.
Ὢ παρθενομήτορ καὶ Δέσποινα· σῷζε τοὺς εἰς Σὲ καταφεύγοντας.
Ερου ρεμ ερου ρεμ ερου ερου ρεμ χαίρε άχραντε.
Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος ὑπάρχεις καὶ Κύριος.